هستند كه اگر اصلاح شوند ، مردم اصلاح مىشوند و اگر فاسد بشوند مردم فاسد مىگردند : بعضى از حاضرن از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله پرسيدند : آن دو گروه كدامند ؟
فرمود : عالمان و حاكمان » . « 1 »
در بعضى از تواريخ آمده است كه روزى انوشيروان كارگزاران روستاهاى خود را جمع كرد و گوهر گرانبهايى در دست داشت و آن را در دست خود مىگرداند . به آنها خطاب كرد و گفت : چه چيز بيش از هر چيز به روستاها زيان مىرساند و آن را به نابودى مىكشاند ؟ هر كس از شما پاسخ صحيح آن را بگويد اين گوهر گرانبها را در دهانش مىگذارم .
بعضى گفتند : قطع شدن آب و بعضى گفتند : خشكسالى . بعضى ديگر گفتند :
غلبهء بادهاى مخالف ( انوشيروان هيچ كدام را نپسنديد ) آنگاه رو به وزيرش ( بوذرجمهر ) كرد و به او گفت : تو پاسخ بگو من تصور مىكنم عقل تو به اندازهء عقل همهء رعايا يا بيشتر است . بوذرجمهر گفت : عامل ويرانى و فساد آباديها تغيير رأى سلطان دربارهء رعيّت و تصميم بر ظلم و جور گرفتن اوست .
انوشيروان گفت : آفرين بر اين عقل تو . . . آن گاه گوهر گرانبها را در دهان او قرار داد . « 2 »
بيست و هفتم . « پيش از سفر ببين كه همسفرت كيست و پيش از انتخاب خانه ببين كه همسايهات كيست » ؛ ( سَلْ عَنِ الرَّفِيقِ قَبْلَ الطَّرِيقِ ، وَ عَنِ الْجَارِ قَبْلَ الدَّارِ ) .
اين سخن امام عليه السلام واقعيتى است كه بارها مردم آن را تجربه كردهاند ، زيرا به هنگام سفر غالبا پردهها كنار مىرود و درون اشخاص ظاهر مىشود ؛ اگر همسفر انسان آدمى نادرست و بىتقوا يا بخيل و سنگدل يا بد خلق باشد آرامش را به
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 2 ، ص 49 ، ح 10 .
( 2 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 16 ، ص 121 .