« كسى كه از آبروى خويش به وسيلهء تقاضاى از ديگران صرف نظر مىكند ، عوض شايستهاى پيدا نخواهد كرد هر چند از اين طريق به غنا و ثروت برسد .
زيرا هنگامى كه رسيدن به مواهب مادى را در كنار سؤال بگذارى ( ذلتِ ) سؤال آشكارتر مىشود و مواهب مادى هر چه باشد كوچك خواهد بود » .
به بيان ديگر ، انسان مال را براى حفظ آبرو مىخواهد و سزاوار نيست آبرويش را براى كسب مال بريزد .
سپس امام عليه السلام در ادامهء سخن سومين توصيهء مهم خود را مىفرمايد و مىگويد : « بردهء ديگرى مباش ، خداوند تو را آزاد آفريده است » ؛ ( وَ لَا تَكُنْ عَبْدَ غَيْرِكَ وَ قَدْ جَعَلَكَ اللَّهُ حُرّاً ) .
اين جمله از مهمترين و درخشندهترين وصاياى امام عليه السلام است كه سزاوار است با آب طلا نوشته شود و همواره نصب العين باشد . آرى خداوند انسان را آزاد آفريده و نبايد اين آزادى و آزادگى را با هيچ بهاى مادى معاوضه كند حتى گاه بايد با زندگى محدود و مشقتبار مادى بسازد و تن به بردگى اين و آن ندهد .
اين سخن هم دربارهء افراد صادق است و هم دربارهء ملتها ؛ چه بسيارند ملتهاى ضعيف و ناتوانى كه آزادى خود را براى مختصر درآمدى از دست مىدهند و استثمارگران دنيا نيز از اين نقطه ضعف بهره گرفته آنها را بردهء خويش مىسازند و حتى در كنار كمكهاى مختصر اقتصادى فرهنگ غلط خود را بر آنها تحميل مىكنند و گاه دين و ايمانشان را نيز از آنها مىگيرند .
افراد با شخصيت و ملتهاى آزاده ترجيح مىدهند از جان خود بگذرند و بردهء ديگران نشوند .
اين توصيه در حقيقت از آثار و لوازم توصيهء گذشته است كه مىفرمود :
« شخصيت خود را براى رسيدن به مواهب مادى فدا مكن » .
يكى از نمونههاى روشن اين مطلب همان است كه امام حسين عليه السلام و يارانش
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 623
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٢٣