زيرا تو هرگز نمىتوانى در برابر آنچه از شخصيت خود در اين راه از دست مىدهى بهاى مناسبى به دست آورى و بردهء ديگرى مباش ، خداوند تو را آزاد آفريده است . آن نيكى كه جز از طريق بدى به دست نيايد نيكى نيست و نه آن آسايش و راحتى كه جز با مشقت زياد ( و بيش از حد ) فراهم نشود .
بپرهيز از اينكه مركبهاى طمع ، تو را با سرعت با خود ببرند و به آبشخورهاى هلاكت بيندازند و اگر بتوانى كه ميان تو و خداوند ، صاحب نعمتى واسطه نباشد چنين كن ، زيرا تو ( به هر حال ) قسمت خود را دريافت مىكنى و سهمت را خواهى گرفت و مقدار كمى كه از سوى خداوند به تو برسد با ارزشتر است از مقدار زيادى كه از سوى مخلوقش برسد ، هر چند همهء نعمتها ( حتى آنچه از سوى مخلوق مىرسد ) از ناحيهء خداست .
شرح و تفسير هرگز تن به پستى مده
امام عليه السلام در اين بخش از وصيّتنامهء خود به شش نكتهء مهم كه هر يك نصيحتى است انسانساز ، اشاره مىكند ؛ ولى پيش از آن در مقدمهاى مىفرمايد :
« و بدان به يقين هرگز به همهء آرزوهايت دست نخواهى يافت و ( نيز بدان ) هرگز از اجلت تجاوز نخواهى كرد ( و بيش از آنچه مقرر شده عمر نمىكنى ) و تو در همان مسيرى هستى كه پيشينيان تو بودند ( آنها رفتند و تو هم خواهى رفت ) » ؛ ( وَ اعْلَمْ يَقِيناً أَنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ أَمَلَكَ ، وَ لَنْ تَعْدُوَ أَجَلَكَ ) .
آن گاه چنين نتيجه مىگيرد : « حال كه چنين است در به دست آوردن دنيا زيادهروى مكن و در كسب و كار ميانهرو باش » ؛ ( فَخَفِّضْ « 1 » فِي الطَّلَبِ وَ أَجْمِلْ « 2 » فِي الْمُكْتَسَبِ ) .
هامش
( 1 ) . « خفّض » از ريشهء « خفض » به معناى پايين آوردن ، در مقابل رفع به معناى بالا بردن است و در اينجا به معناى كم كردن و دست از زياده روى برداشتن است .
( 2 ) . « اجمل » از ريشهء « اجمال » به معناى اعتدال در كار و عدم افراط است .