دو جملهء « فَلَيْسَ كُلُّ طَالِبٍ . . . وَ لَا كُلُّ مُجْمِلٍ . . . » در واقع به منزلهء دليل است براى آنچه در جملههاى قبل دربارهء رعايت اعتدال و ميانهروى در طلب رزق آمده است و اشاره به اين حقيقت است كه دست و پاى زياد هميشه درآمد بيشتر و رعايت اعتدال و ميانهروى هميشه درآمد كمتر را در پى ندارد ، بلكه لطف الهى بر اين قرار گرفته آنها كه بر او توكل كنند و حرص و آز و طمع را كنار بگذارند و به صورت معتدل براى روزى تلاش نمايند زندگى بهتر و توأم با آرامش بيشتر داشته باشند و در ضمن ، ديگران نيز اجازه پيدا كنند كه از تلاش خود براى روزى بهره گيرند و حريصان جاى را بر آنها تنگ نكنند .
امام عليه السلام در دومين دستور مىفرمايد : « نفس خويشتن را از گرايش به هر پستى گرامى دار ( و بزرگوارتر از آن باش كه به پستىها تن در دهى ) هر چند گرايش به پستىها تو را به خواستهها برساند ، زيرا تو هرگز نمىتوانى در برابر آنچه از شخصيت خود در اين راه از دست مىدهى بهاى مناسبى به دست آورى » ؛ ( وَ أَكْرِمْ نَفْسَكَ عَنْ كُلِّ دَنِيَّةٍ « 1 » وَ إِنْ سَاقَتْكَ إِلَى الرَّغَائِبِ « 2 » ، فَإِنَّكَ لَنْ تَعْتَاضَ « 3 » بِمَا تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِكَ عِوَضاً ) .
اشاره به اينكه بعضى از خواستهها چنان است كه اگر انسان از شخصيت خود مايه نگذارد به آن نمىرسد و سزاوارِ انسان آزاده و با شخصيت نيست كه تن به چنين معاملهاى بدهد ؛ از شخصيت خود بكاهد تا به خواستهاى از خواستههاى ماديش برسد .
و به گفتهء شاعر عرب :
ما اعتاض باذل وجهه بسؤاله * عوضا و لو نال الغنى بسؤال
و إذا النوال إلى السؤال قرنته * رجح السؤال و خف كل نوال
هامش
( 1 ) . « دنية » به معناى شىء پست است از ريشهء « دنائة » به معناى پستى گرفته شده است .
( 2 ) . « رغائب » جمع « رغيبة » به معناى شىء مطلوب و امر مرغوب است .
( 3 ) . « تعتاض » از ريشهء « اعتياض » به معناى گرفتن عوض چيزى است و ريشهء اصلى آن عوض است .