گرفتار ورشكست نهايى مىشوند ، عامل اصلى آن طمع آنها بوده است .
شبيه اين معنا حديث پرمعنايى است كه از امام صادق عليه السلام در بحارالانوار نقل شده است مىفرمايد : « الطَّمَعُ خَمْرُ الشَّيْطَانِ يَسْتَقِي بِيَدِهِ لِخَوَاصِّهِ فَمَنْ سَكِرَ مِنْهُ لَا يَصْحُو إِلَّا فِي أَلِيمِ عَذَابِ اللَّهِ أَوْ مُجَاوَرَةِ سَاقِيه ؛ طمع شراب شيطان است كه با دست خود به خواص خود مىنوشاند و هر كس از آن مست شود جز در عذاب الهى يا در كنار ساقيش ( شيطان ) هوشيار نمىشود » . « 1 »
در حديث ديگرى از رسول خدا مىخوانيم : « الطمع يذهب الحكمة من قلوب العلماء ؛ طمع حكمت و تدبير را حتى از دل دانشمندان بيرون مىبرد » .
در حديث ديگر از امام اميرالمؤمنين عليه السلام مىخوانيم : « مَا هَدَمَ الدِّينَ مِثْلُ الْبِدَعِ وَ لَا أَفْسَدَ الرَّجُلَ مِثْلُ الطَّمَع ؛ چيزى مانند بدعتها دين را ويران نمىسازد و چيزى بدتر از طمع براى فاسد كردن انسان نيست » . « 2 »
آن گاه در ششمين و آخرين توصيهء خود در اين بخش از وصيّتنامه مىفرمايد : « و اگر بتوانى كه ميان تو و خداوند ، صاحب نعمتى واسطه نباشد چنين كن ، زيرا تو ( به هر حال ) قسمت خود را دريافت مىكنى و سهمت را خواهى گرفت و مقدار كمى كه از سوى خداوند به تو برسد با ارزشتر است از مقدار زيادى كه از سوى مخلوقش برسد ، هر چند همهء نعمتها ( حتى آنچه از سوى مخلوق مىرسد ) از ناحيهء خداست » ؛ ( وَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَلَّا يَكُونَ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اللَّهِ ذُو نِعْمَةٍ فَافْعَلْ ، فَإِنَّكَ مُدْرِكٌ قَسْمَكَ ، وَ آخِذٌ سَهْمَكَ ، وَ إِنَّ الْيَسِيرَ مِنَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ أَعْظَمُ وَ أَكْرَمُ مِنَ الْكَثِيرِ مِنْ خَلْقِهِ وَ إِنْ كَانَ كُلٌّ مِنْهُ ) .
امام عليه السلام در اين دستور آخر بر اين نكتهء اخلاقى مهم تكيه مىكند كه انسان تا مىتواند نبايد زير بار منت مردم باشد ، بلكه بايد با نيروى خود و اعتماد به توان
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 70 ، ص 169 ، ح 6 .
( 2 ) . همان مدرك ، ج 75 ، ص 92 ، ح 98 .