ستاره دارد . با كشف يك كهكشان دنيايى از مجهولات در مقابل آنها خودنمايى مىكند و اگر روزى بتوانيم بعضى از ستارههاى آنهارا با دقت به وسيلهء تلسكوپ ببينيم ، عالمى از مجهولات در مورد آن ستاره در مقابل ما آشكار مىشود . به اين ترتيب هرچه در علم پيشرفت مىكنيم آگاهى ما بر دامنهء جهلمان بيشتر خواهد شد و تا به جايى مىرسيم كه به گفتهء آن دانشمند معروف :
تا به جايى رسيد دانش من * كه بدانم همى كه نادانم
سرى به قرآن مىزنيم و آياتى را كه اشاره به علم خدا دارد بررسى مىكنيم :
« وَ لَوْ أَنَّ مَا فِى الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ » ؛ و اگر همهء درختان روى زمين قلم شود و دريا براى آن مركّب گردد و هفت دريا به آن افزوده شود ( اينها همه تمام مىشود ولى ) كلمات خدا پايان نمىگيرد » . « 1 »
به همين دليل در جاى ديگر مىفرمايد : « وَ ما أُوتيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَليلًا » . « 2 »
انيشتين دانشمند معروف مىگويد : اگر تمام علوم بشر را از روز نخست تا به امروز كه در كتابخانهها جمع شده است ، در برابر مجهولات بشر بگذاريم ، همانند يك صفحه از يك كتاب بسيار قطور است .
از اينجا نتيجهاى را كه امام عليه السلام در عبارت بالا گرفته است به خوبى درك مىكنيم كه اگر ما در مسائل مربوط به مبدأ و معاد و اسرار زندگى بشر سؤالات بدون جوابى پيدا كنيم بايد حمل بر نادانى خود كنيم و زبان به انكار و اعتراض نگشاييم . اين حكم عقل و منطق است .
هامش
( 1 ) . لقمان ، آيهء 27 .
( 2 ) . اسراء ، آيهء 85 .