امام عليه السلام در اين بخش از سخنان خود به اهميت استفاده از تجارب ديگران اشاره مىكند ، زيرا زندگى چيزى جز تجربه نيست و انسان عاقل به جاى اينكه همه چيز را خودش تجربه كند و ضايعات و مشكلات آن را بپذيرد از تجارب ديگران استفاده مىكند و آنچه را آنها آزمودهاند و نتيجهاش روشن شده در اختيار مىگيرد بى آنكه هزينهاى براى آن بپردازد . به تعبير ديگر همواره نسل هاى آينده از نسلهاى گذشته از اين نظر سعادتمندترند كه تجارب پيشينيان در اختيار آيندگان قرار مىگيرد و آنچه را آنها با زحمت فراوان به دست آوردهاند آيندگان بدون زحمت در اختيار مىگيرند و تعبيرات امام عليه السلام « كفيت مؤنة الطلب و عوفيت من علاج التجربة » همه اشاره به همين نكته است .
لذا در پايان اين بخش از اندرزنامه مىفرمايد : « بنابراين آنچه از تجربيات نصيب ما شده ، نصيب تو هم خواهد شد ( بى آنكه زحمتى كشيده باشى ) بلكه شايد پارهاى از آنچه بر ما مخفى شده ( با گذشت زمان و تجربهء بيشتر ) بر تو روشن گردد » ؛ ( فَأَتَاكَ مِنْ ذَلِكَ مَا قَدْ كُنَّا نَأْتِيهِ ، وَ اسْتَبَانَ لَكَ مَا رُبَّمَا أَظْلَمَ عَلَيْنَا مِنْهُ ) .
اشاره به اينكه گاه تجربهء پيشينيان به طور كامل در اختيار آيندگان قرار مىگيرد و آنها از آن بهرهء كامل مىبرند و گاه پيشينيان در بعضى از مسائل ، نيمى از راه را پيمودهاند و نيم ديگر را آيندگان مىپيمايند و به امورى دست مىيابند كه حتى نصيب پيشينيان نشده بود .
همان گونه كه قبلا نيز اشاره شد ، سخنان امام عليه السلام در اين وصيّتنامه از موضع امامت و مقام عصمت نيست ، بلكه به عنوان فردى دنيا ديده و تجربه كرده و دلسوز كه به فرزندش در برابر طوفان حوادث دنيا كمك مىكند تا از تجربياتش بهره گيرد و حتى گاه آنچه را او به تجربه نيافته ، فرزندش آن را تكميل كند و به نتايج بهترى برسد .
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 512
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥١٢