عَلَى الْمَكْرُوهِ ، وَ نِعْمَ الْخُلُقُ التَّصَبُرُ فِي الْحَقِّ ) .
با توجّه به اينكه « تفقّه » از ريشهء « فقه » به معناى فهم و درك است ، منظور امام عليه السلام از جملهء « وَ تَفَقَّهْ فِي الدِّينِ » اين است كه حقايق دينى را اعم از اصول و فروع به طور كامل درك كن و تنها به صورت قناعت نكن ، بلكه به عمق آنها آشنا شو .
جملهء « عَوِّدْ نَفْسَكَ . . . » اشاره به اين است كه صبر و استقامت در مقابل مشكلات چيزى است كه با تمرين بدست مىآيد . بايد آنقدر تمرين كنى و خويشتن را عادت دهى تا خلق و خوى تو گردد .
فقرهء « نِعْمَ الْخُلُقُ التَّصَبُرُ فِي الْحَقِّ » اشاره به اين است كه هر كار مثبتى با مشكلات و موانعى روبهروست . هر گاه انسان صبر و استقامت بر حق نداشته باشد ، هرگز نمىتواند به آن دست يابد . چيدن يك گل بدون تحمل نيش خار ميسر نيست و برداشتن اندكى عسل از كندو غالباً با نيش زنبور همراه است . اگر استقامت در برابر مشكلات نباشد هيچ هدف مقدّسى به انجام نمىرسد .
در اينجا سزاوار است به اشعار پرمعنايى كه ابو الاسود سروده است توجّه كنيم :
تعوّدت مسّ الضرّ حتى ألفته * و أسلمني طول البلاء الى الصّبر
و وسّع صدري للأذى كثرة الأذى * و كان قديما قد يضيق به صدري
إذا أنا لم أقبل من الدّهر كلّ ما * ألاقيه منه طال عتبي على الدّهر
من خود را به درد و رنجها عادت دادم تا به آن انس گرفتم و ادامهء مشكلات مرا به صبر عادت داد .
فزونى رنجها سينهء مرا براى تحمل رنج گشاده ساخت ، هر چند در گذشته در