2 . راه دستيابى به فضايل اخلاقى
جملهء « وَ عَوِّدْ نَفْسَكَ التَّصَبُّرَ عَلَى الْمَكْرُوهِ » اشاره به يك اصل مهم اخلاقى است و آن اينكه انسانهايى كه تربيت اخلاقى نشدهاند در آغاز كار پذيرش اصول اخلاق براى آنها آسان نيست ؛ بايد آن را بر نفس خود تحميل كنند و پيوسته تكرار نمايند . اين فعل مكرر سبب مىشود كه آن امر اخلاقى به صورت عادت در آيد و ادامهء اين عادت سبب مىشود كه به صورت ملكهء نفسانى ظاهر شود يعنى تدريجاً در درون عمق جان انسان نفوذ كند و روح را به رنگ خود در آورد .
حديث « الخَيْرُ عَادَةٌ » و حديث « العَادَةُ طَبْعٌ ثَانٍ » كه در غرر الحكم در لا به لاى كلام امير مؤمنان على عليه السلام آمده ، اشاره به همين معناست .
تفاوت تصبّر با صبر اين است كه شخص صبور واقعاً اهل صبر است ؛ اما تصبر در مورد كسى است كه هنوز اهل صبر نشده و خود را به آن وادار مىكند .
اصولا بسيارى از فضايل اخلاقى است كه جز با رياضت نفس و عادت دادن خويش حاصل نمىگردد و از آنجا كه صبر ( استقامت در برابر مشكلات ) خمير مايهء تمام پيروزىهاست و طبق بعضى از روايات صبر نسبت به ايمان همچون سر است نسبت به تن ، بايد به هر قيمتى است آن را به دست آورد و به گفتهء شاعر :
صبر را با حق قرين كرد اى فلان * آخر و العصر را آگه بخوان
صد هزاران كيميا حق آفريد * كيميايى همچو صبر آدم نديد