آرامش تو را به مقصودت مىرساند .
اين اصل عقلانى در روايات زيادى ، از جمله در حديث معروف پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله به آن اشاره شده است آنجا كه مىفرمايد : « دَعْ مَا يُرِيبُكَ إِلَى مَا لَا يُرِيبُكَ ؛ آنچه تو را به شك مىافكند رها كن و به سوى راهى برو كه در آن شك و ترديد ندارى » . « 1 » در حديث ديگرى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله ، امور زندگى انسانها را به سه قسم تقسيم مىكند : « بخشى بيّن الرشد كه سالم بودنش آشكار است و بايد از آن تبعيت كرد و بخشى بيّن الغىّ كه ناسالم بودنش آشكار است و بايد آن را رها و بخشى كه مشكل و مشكوك است كه بايد آن را رها نمود و به خدا واگذار كرد . » . « 2 »
بديهى است كه هيچ كدام از اين دستورات مسألهء امر به معروف و نهى از منكر و ارشاد جاهل را نفى نمىكند و مربوط به مواردى است كه انسان مسئوليتى در برابر آن ندارد .
و لذا به دنبال اين دستورات مىفرمايد : « امر به معروف كن تا اهل آن باشى و با دست و زبانت منكر را انكار نما و از كسى كه عمل بد انجام مىدهد با جديت دورى گزين » ؛ ( وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ تَكُنْ مِنْ أَهْلِهِ ، وَ أَنْكِرِ الْمُنْكَرَ بِيَدِكَ وَ لِسَانِكَ ، وَ بَايِنْ مَنْ فَعَلَهُ بِجُهْدِكَ ) .
جملهء اوّل « وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ تَكُنْ مِنْ أَهْلِهِ » اشاره به اين است كه چون انسان ، ديگران را امر به معروف مىكند ، اگر خودش اهل معروف نباشد در پيش وجدان خويش شرمنده مىگردد . به علاوه از مردم نيز خجالت مىكشد كه بگويند او آمر به معروف است در حالى كه خودش عامل به منكر است . مجموع اين امور سبب مىشود كه با امر به معروف انسان تدريجاً در سلك عاملان به معروف درآيد .
جملهء « وَ أَنْكِرِ الْمُنْكَرَ . . . » اشاره به مراتب نهى از منكر دارد كه در اينجا براى آن دو مرحله ذكر شده و در بعضى ديگر از سخنان امام عليه السلام در كلمات قصار سه
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 2 ، ص 259 ، ح 7 .
( 2 ) . كافى ، ج 1 ، ص 68 ، ح 10 .