شرح و تفسير مأمورين سنگين و پر اهمّيّت
امام عليه السلام در اين بخش از خطبه ، بار ديگر محمد بن ابىبكر را مخاطب ساخته و چهار دستور مهم به او مىدهد . نخست به عنوان مقدمه مىفرمايد : « اى محمد بن ابىبكر ! بدان كه من تو را سرپرست و والى بزرگترين بخش و امّت از كشور ( اسلام ) نمودم و آن اهل مصرند » ؛ ( وَ اعْلَمْ - يَا مُحَمَّدُ بْنَ أَبِي بَكْرٍ - أَنِّي قَدْ وَلَّيْتُكَ أَعْظَمَ أَجْنَادِي فِي نَفْسِي أَهْلَ مِصْرَ ) .
اجناد جمع جند در اصل به معناى لشكر است ولى گاه به بخشهاى مختلف يك كشور يا به كسانى كه در آن بخش زندگى مىكنند نيز اطلاق مىشود . به هر حال اين جمله به خوبى نشان مىدهد كه امام عليه السلام براى اهل مصر اهمّيّت و احترام بسيارى قائل بود و آنها را بزرگترين گروه امّت اسلامى مىدانست ، زيرا مصر يك سرزمين بزرگ تاريخى ، داراى تمدنى كهن و مردمى آگاه و باهوش و پر تلاش است .
آن گاه امام عليه السلام به بيان نخستين و مهمترين توصيهء خود مىپردازد و مىفرمايد :
« بنابراين شايسته است كه با خواستههاى دلت مخالفت كنى ( چرا كه جهاد با نفس برترين جهاد است ) » ؛ ( فَأَنْتَ مَحْقُوقٌ « 1 » أَنْ تُخَالِفَ عَلَى نَفْسِكَ ) .
جهاد با نفس بر همه لازم است ولى بر واليان و استانداران و فرمانداران لازمتر ، زيرا آنان هميشه در معرض وسوسههاى نفس و شيطان قرار دارند و اگر در اين مبارزه مغلوب شوند ، ظلم و فساد ، مناطق تحت فرمانشان را فرا مىگيرد .
سپس به بيان دومين دستور پرداخته مىفرمايد : « بر تو لازم است كه از دينت دفاع كنى ، هر چند بيش از يك ساعت از روزگار تو باقى نمانده باشد » ؛ ( وَ أَنْ تُنَافِحَ « 2 »
هامش
( 1 ) . « محقوق » از ريشهء « حق » گرفته شده و در اينجا به معناى شايسته و سزاوار است .
( 2 ) . « تنافح » از ريشهء « منافحه » به معناى دفاع از چيزى گرفته شده و ريشهء آن « نفح » بر وزن « فتح » است كه غالباً به معناى نسيم ملايم و بوى خوش مىآيد و گاه به معناى دفع كردن چيزى است و « منافحه » از همين معنا گرفته شده است .