آغاز حركت به سوى آخرت مىدانيم بايد براى اين سفر دور و دراز آماده شد و آنچه براى پيمودن سالم اين راه لازم است فراهم كرد .
امام عليه السلام مرگ را از اين نظر پر اهمّيّت و عظيم مىشمرد كه سرنوشت ساز است و انسان را به سوى يكى از دو سرنوشت مىبرد يا كانونى پر از خير و سعادت و آرامش و سلامت كه همان بهشت جاويدان خداست و يا كانونى پر از شر و بدبختى و عذاب است كه هرگز نجاتى از آن امكان ندارد و چون انسان نمىداند جزء كدام يك از اين دو گروه است بايد شديدا بر حذر باشد .
دربارهء تفاوت ميان « امرٍ عظيمٍ » و « خَطبٍ جَليلٍ » در حالى كه هر دو قريب المعنا هستند ؛ شارحان نهج البلاغه تا آنجا كه مىدانيم سخنى در اين باره نگفتهاند ؛ ولى ممكن است « امر عظيم » اشاره به انتقال از اين دنيا باشد ؛ انتقالى كه بازگشتى در آن نيست و « خطب جليل » اشاره به محاسبهء اعمال و جزاى بر آنها باشد . اين احتمال نيز وجود دارد كه « امر عظيم » اشاره به جملهء « خير لا يكون معه شر أبدا » و خطب جليلى كه مفهوم آن مصيبت سخت است اشاره به جملهء « شر لا يكون معه خير أبدا » باشد .
اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه امام عليه السلام در اين عبارت مردم را فقط به دو گروه تقسيم كرده است : گروهى كه كاملًا سعادتمندند و در كانونى از خير و بركتاند و هيچ گونه شر و بدى در آن راه ندارد و گروهى به عكس كه غرق شرور و بدبختىها هستند و هيچ خيرى عايد آنها نمىشود ؛ در حالى كه مىدانيم گروه سومى نيز وجود دارند كه مطابق تعبير قرآن مجيد : « خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحيمٌ » ؛ كسانى كه كار خوب و بد را به هم آميختهاند ؛ اميد مىرود كه خداوند توبهء آنها را بپذيرد ؛ به يقين خداوند آمرزنده و مهربان است » . « 1 »
هامش
( 1 ) . توبه ، آيهء 102 .