نيست ) بر حذر باشيد از آتشى كه عمقش زياد ، حرارتش شديد و عذابش پيوسته تجديد مىشود ، آنجا محلى است كه در آن رحمت وجود ندارد و هيچ سخنى ( و درخواستى ) از كسى شنيده نمىشود و غم و اندوه هرگز بر طرف نمىگردد ، اگر مىتوانيد خوفتان از خداوند شديد باشد و در عين حال ( بسيار ) به خدا حسن ظن داشته باشيد ( چنين كنيد و ) ميان اين دو جمع نماييد ، زيرا حسن ظن بندهء ( خاص خدا ) به پروردگار خويش به اندازهء خوفش از اوست و آنها كه بيش از همه به خدا حسن ظن دارند كسانى هستند كه بيش از همه از ( عذاب او ) ترسانند ( و خوف و رجاى آنها كاملا يكسان است ) .
شرح و تفسير هشدارهاى پى در پى
امام عليه السلام در اين بخش از نامه بار ديگر به سراغ يك مطلب كلى و عام مىرود كه هم شامل مخاطبش محمد بن ابىبكر مىشود و هم ناظر به همهء مردم است در آغاز نامه كه مرحوم سيد رضى آن را نقل نكرده نيز آمده است كه امام عليه السلام به محمد بن ابىبكر دستور داد كه اين نامه را براى همگان بخواند « اى بندگان خدا از مرگ و نزديك بودنش بر حذر باشيد و آمادگىهاى لازم را براى آن فراهم سازيد ، زيرا امرى عظيم و حادثهاى پر اهميت را به همراه مىآورد ( و آن اينكه ) يا خيرى به همراه دارد كه هرگز شرى در آن نيست و يا شرى كه هيچ گاه نيكى با آن نخواهد بود » ؛ ( فَاحْذَرُوا عِبَادَ اللَّهِ الْمَوْتَ وَ قُرْبَهُ ، وَ أَعِدُّوا لَهُ عُدَّتَهُ ، فَإِنَّهُ يَأْتِي بِأَمْرٍ عَظِيمٍ ، وَ خَطْبٍ « 1 » جَلِيلٍ ، بِخَيْرٍ لَا يَكُونُ مَعَهُ شَرٌّ أَبَداً ، أَوْ شَرٍّ لَا يَكُونُ مَعَهُ خَيْرٌ أَبَداً ) .
بارها گفتهاند و گفتهايم كه اگر در هر چيز ترديد باشد ، در مرگ و پايان زندگى براى همهء انسانها بدون استثنا شك و ترديدى نيست و با توجّه به اينكه مرگ را
هامش
( 1 ) . « خطب » به معناى كار و حادثهء مهم است ولى غالباً در حوادث ناخوشايند به كار مىرود .