در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام از لقمان حكيم آمده است : « لِلْمُنَافِقِ ثَلَاثَ عَلَامَاتٍ يُخَالِفُ لِسَانُهُ قَلْبَهُ وَ قَلْبُهُ فِعْلَهُ وَ عَلَانِيَتُهُ سَرِيرَتَه ؛ منافق سه نشانه دارد : زبانش با قلبش مخالف است و قلبش با عملش و آشكارش با نهانش » . « 1 »
آن گاه امام عليه السلام در سومين امرش سه دستور به نمايندهء خود مىدهد و مىفرمايد : « با مردم برخورد بد نداشته باش ( و با چهرهء عبوس با آنها روبهرو نشو ) و به آنها بهتان نزن ( كه مقدار زكاتشان بيش از آن بوده است كه آنها اظهار داشتهاند ) و نسبت به آنها به خاطر اينكه رييس بر آنان هستى ، بىاعتنايى نكن چه اينكه آنها برادران دينى تو هستند و ياوران در استخراج حقوق و جمعآورى زكات » ؛ ( وَ أَمَرَهُ أَلَّا يَجْبَهَهُمْ وَ لَا يَعْضَهَهُمْ ، وَ لَا يَرْغَبَ عَنْهُمْ تَفَضُّلًا بِالْإِمَارَةِ عَلَيْهِمْ ، فَإِنَّهُمُ الْإِخْوَانُ فِي الدِّينِ ، وَ الْأَعْوَانُ عَلَى اسْتِخْرَاجِ الْحُقُوقِ ) .
اينها نكات روانى بسيار مهم در مسألهء جمعآورى حقوق بيتالمال و به يك معنا در تمام امور مربوط به مديريت است ؛ برخورد خوب با مردم ، اعتماد بر آنها و عدم برترىجويى ، امورى هستند كه مردم را براى اداى حقوق و انجام وظايف خود تشويق مىكنند و سبب مىشوند بدون نياز به بازرس و مأموران غلاظ و شداد و پرونده و دادگاه به وظايف خود در برابر حكومت يا كسى كه مدير بر آنهاست عمل نمايند . تجربيات عصر ما نيز صدق اين گفتار و صحت اين بيان را روشن ساخته است .
درست است كه امكان دارد بعضى از اين مسأله سوء استفاده كنند و حقوق بيتالمال را نپردازند ؛ ولى به يقين ضايعات اين گونه رفتار بسيار كمتر از بىاعتنايى و برخورد خشن نسبت به آنهاست .
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 69 ، ص 206 ، ح 7 .