و نسبت به اموال مسلمين دلسوز است ، مسپار تا آن را ( سالم ) به ولى مسلمين برساند و در ميان مسلمانان تقسيم كند » ؛ ( وَ لَا تَأْمَنَنَّ عَلَيْهَا إِلَّا مَنْ تَثِقُ بِدِينِهِ ، رَافِقاً بِمَالِ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى يُوَصِّلَهُ إِلَى وَلِيِّهِمْ فَيَقْسِمَهُ بَيْنَهُمْ ) .
بنابراين مهمترين شرط ، در اين گونه مسائل امانت و وثاقت و شرط دوم رفق ، مدارا و دلسوزى است و اگر اين دو شرط در متصديان بيت المال و خزانه داران كشورهاى اسلامى رعايت شود به يقين مشكلى در امور مالى پيدا نخواهد شد ؛ نه خيانتى رخ مىدهد و نه حيف و ميل و افراط و تفريطى .
سپس در ادامهء اين سخن ، هشت وصف ديگر براى مأموران انتقال اين اموال و چوپانها بيان كرده و مىفرمايد : « تنها كسانى را مأمور اين كار كن كه خيرخواه و مهربان و امين و حافظ باشند ، سختگير و اجحافگر نباشند ، حيوانات را خسته نكنند و به زحمت نيندازند » ؛ ( وَ لَا تُوَكِّلْ بِهَا إِلَّا نَاصِحاً شَفِيقاً وَ أَمِيناً حَفِيظاً ، غَيْرَ مُعْنِفٍ « 1 » وَ لَا مُجْحِفٍ « 2 » ، وَ لَا مُلْغِبٍ « 3 » وَ لَا مُتْعِبٍ ) . « 4 »
به يقين اين اوصاف هشتگانه ارتباط نزديك با يكدگر دارند ؛ چوپانى كه ناصح و شفيق است مسلما حيوانات را خسته نمىكند و تند نمىراند ، زيرا هم حيوانات به زحمت مىافتند كه بر خلاف عدل اسلامى است و هم وزن آنها كم مىشود و يا بيمار مىگردند كه به زيان مصرف كنندگان است .
قابل توجّه اينكه اين دستورات را امام عليه السلام هنگامى بيان فرمود كه نه از حقوق حيوانات سخنى در ميان دانشمندان جهان مطرح بود و نه از حقوق بشر ؛ ولى
هامش
( 1 ) . « معنف » از ريشهء « عنف » بر زون « قفل » به معناى گرفتن چيزى با شدت و قساوت است .
( 2 ) . « مجحف » از ريشهء « اجحاف » از ريشهء « جحف » بر وزن « حرف » به معناى اصرار بر ضرر زدن به كسى است .
( 3 ) . « ملغب » از ريشهء « لغوب » به معناى خسته شدن و خستگى گرفته شده و هنگامى كه به باب افعال مىرود به معناى خسته كردن است .
( 4 ) . « متعب » اين واژه كه از ريشهء « تعب » به معناى خستگى گرفته شده ، هنگامى كه باب افعال برود مفهوم آن خسته كردن است ، با « ملغب » قريب المعناست ؛ ولى بعضى گفتهاند : « لغوب » به معناى تعب و زحمت روحى است در حالى كه تعب رنج جسمانى را نيز شامل مىشود .