شدت اجرا كند ، سبب رميدن مردم و از دست دادن عشق و علاقهء آنها نسبت به حكومت خواهد شد . به هر حال اعتدال در ميان نرمش و خشونت ، يكى از اصول ثابت مديريت و فرماندهى در تمام سطوح است .
حتى در مورد خداوند و سياست الهى نسبت به بندگان همين اصل رعايت شده و آنها را بين خوف و رجا نگه مىدارد ، قرآن مجيد مىفرمايد :
« « نَبِّئْ عِبادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحيمُ و أَنَّ عَذابِي هُوَ الْعَذابُ الْأَلِيمُ » ؛ اى پيامبر ! بندگانم را آگاه كن كه آمرزندهء مهربان منم * و ( اينكه ) عذاب من همان عذاب دردناك است » . « 1 »
و در دعاى معروف افتتاح مىخوانيم : « وَأَيْقَنْتُ أَنَّكَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ فِي مَوْضِعِ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ أَشَدُّ الْمُعَاقِبِينَ فِي مَوْضِعِ النَّكَالِ وَ النَّقِمَة ؛ يقين دارم تو در جاى رحمت ، ارحم الراحمينى و در جاى كيفر ، اشد المعاقبين هستى » .
بعضى از مفسران نهجالبلاغه در اينجا سؤالى مطرح كردهاند و آن اينكه امام عليه السلام چگونه دستور مىدهد كه غير مسلمانان را زياد به خود نزديك نكن در حالى كه قرآن با صراحت مىگويد : آنهايى كه از درِ جنگ با شما در نيامدند و شما را از سرزمين خود آواره نساختند ( و هيچ گونه عداوت و دشمنى با شما نداشتند ) خداوند از نيكى با آنها و اجراى عدالت در حقشان نهى نمىكند « لا يَنْهاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذينَ لَمْ يُقاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَ لَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَيْهِم » . « 2 »
ولى پاسخ اين ايراد روشن است و آن اينكه امام عليه السلام نمىفرمايد به آنها نيكى نكن ، بلكه مىفرمايد اعتدال را رعايت كن ؛ نه بيش از حد نزديك شوند كه جرأت بر مخالفت پيدا كنند و نه دور شوند كه سبب رنجش و طغيانشان گردد .
هامش
( 1 ) . حجر ، آيهء 49 و 50 .
( 2 ) . ممتحنه ، آيهء 8 .