پيمان ذمّه ، جفا كردن و بدرفتارى در حق آنها جايز نيست .
آن گاه امام عليه السلام مطلب را روشنتر ساخته و چنين مىفرمايد : « بنابراين لباسى از نرمش همراه كمى شدت و خشونت براى آنان بر خود بپوشان و با رفتارى ميان شدت و نرمش با آنها معامله كن و نزديك ساختن و تقريب را با دور نمودن و ابعاد آنها با هم بياميز ؛ انشاء اللَّه » ؛ ( فَالْبَسْ لَهُمْ جِلْبَاباً « 1 » مِنَ اللِّينِ تَشُوبُهُ بِطَرَفٍ مِنَ الشِّدَّةِ ، وَ دَاوِلْ « 2 » لَهُمْ بَيْنَ الْقَسْوَةِ وَ الرَّأْفَةِ ، وَ امْزُجْ لَهُمْ بَيْنَ التَّقْرِيبِ وَ الْإِدْنَاءِ ، وَ الْإِبْعَادِ الْإِقْصَاءِ . إِنْ شَاءَ اللَّهُ ) .
بديهى است اين گونه رفتار با افرادى كه مسلمان نيستند ولى در سايهء حكومت اسلامى بايد زندگى سالمى داشته باشند ، بهترين رفتار است ؛ از يك سو به آنان آرامش مىدهد و هر گونه فكر طغيان و سركشى را از وجودشان بر مىچيند و از سويى ديگر رفتار حكومت اسلامى را حمل بر ضعف و ناتوانى كه ممكن است آن هم سرچشمهء طغيان گردد نخواهند كرد . اين بهترين طريق رفتار با اين اقليتهاست .
بديهى است آنچه امام عليه السلام در اين نامه بيان فرموده منحصر به اشخاص و يا زمان و مكان معينى نيست بلكه برنامهء حساب شدهاى است كه در همه جا كارآيى دارد . بلكه مىتوان گفت حكومت نسبت به افراد خودى نيز بايد همين گونه معامله كند . اگر زياد در مقابل آنها نرمش نشان دهد ، ممكن است حمل بر ضعف او كنند و گروهى جرأت بر قانون شكنى پيدا نمايند و اگر قوانين را با خشونت و
هامش
( 1 ) . « جلباب » به كسر و فتح جيم هر دو قرائت مىشود و براى آن معانى مختلفى ذكر شده گاه به معناى چادر « ملحفه » و گاه به معناى روسرى « مقنعه » و گاه به معناى پيراهن بلند و گشاد معنا شده و در نامهء مورد بحث جنبهء كنايى دارد و منظور از آن پوشش معنوى است كه مدير و فرماندهء گروه بر خود مىپوشد كه امام عليه السلام مىفرمايد تركيبى از نرمش و شدت باشد .
( 2 ) . « داول » صيغهء امر است از « مداوله » به معناى گردانيدن و گردش دادن و چيزى را به جاى ديگرى نشاندن و يا شخصى را به جاى شخص ديگرى قرار دادن و در نامهء بالا منظور اين است كه گاه با محبّت با آنها رفتار كن و گاه با كمى خشونت .