عَلَى بَرَكَةِ اللَّهِ ) .
اين سخن اشاره به همان چيزى است كه بارها در قرآن مجيد آمده است كه شب را خداوند مايهء آرامش قرار داده : « فالِقُ الْإِصْباحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً » ؛ خداوند شكافندهء صبح است و شب را مايهء آرامش قرار داده است » . « 1 » همين مضمون در سورهء يونس ، آيهء 67 ، قصص ، آيهء 73 ، غافر ، آيهء 61 و در آيات ديگر نيز آمده است .
در اينجا سؤالى مطرح است و آن اينكه قرآن شب را وسيلهء آسايش و آرامش قرار داده در حالى كه امام عليه السلام سخن از آغاز شب مىگويد و سحر را استثنا مىكند .
پاسخ اين سؤال با توجّه به يك نكته روشن مىشود و آن اينكه منظور از شب تمام شب است به استثناى سحر كه مقدار كمى از آخر شب است . از دستوراتى كه دربارهء نماز شب داده شده به خوبى استفاده مىشود كه آخر شب مستثناست ، لحظهء بيدارى و هشيارى و حركت و جديّت و استغفار و توبه است همان گونه كه در آيهء قرآن آمده است : « وَ الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ » . « 2 »
از اينكه امام عليه السلام روى اوّل شب تكيه مىكند به نظر مىرسد علت آن است كه بسيارى عادت دارند كارى را كه از عصر شروع كردهاند تا مدتى از شب ادامه دهند ، امام عليه السلام مىفرمايد : شب كه آغاز شد توقف كنيد و به نماز بايستيد و سپس استراحت كنيد .
جملهء « رَوِّحْ ظَهْرَكَ » به عقيدهء بعضى از مفسران اشاره به استراحت دادن مركبهاى سوارى مانند اسب است و بعضى آن را اشاره به شتران باركش مىدانند كه نيازهاى لشكر را با خود به سوى ميدان جنگ مىبرد و مانعى ندارد كه هر دو در اين جمله مراد باشد .
هامش
( 1 ) . انعام ، آيهء 96 .
( 2 ) . آلعمران ، آيهء 17 .