شرح و تفسير دستورات لازم براى حركت به سوى ميدان نبرد
امام عليه السلام در آغاز اين نامه فرماندهء لشكر ( معقل بن قيس ) را به تقواى الهى سفارش مىكند و مىفرمايد : « تقواى خداوند را پيشه كن ؛ همان خدايى كه سرانجام بايد به لقاى او برسى و عاقبتى جز حضور در پيشگاهش ندارى » ؛ ( اتَّقِ اللَّهَ الَّذِي لَا بُدَّ لَكَ مِنْ لِقَائِهِ ، وَ لَا مُنْتَهَى لَكَ دُونَهُ ) .
اين تعبيرات در حقيقت برگرفته از قرآن مجيد است آنجا كه مىفرمايد : « وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلاقُوهُ » « 1 » و در جاى ديگر مىفرمايد : « وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى » . « 2 »
آرى هر كه باشى و به هرجا برسى عاقبت بايد به لقاى اللَّه بشتابى و در محضر عدلش حضور يا بى و حساب اعمال خود را پس دهى .
اگر امام عليه السلام نامهء خود را با توصيه به تقوا و يادآورى معاد آغاز مىكند ، به جهت آثار مختلف آن است ، زيرا از يك سو سبب مىشود كه دستورهاى دنبال آن را مو به مو اجرا كند و از سوى ديگر چون برنامهء لشكر ، برنامهء جهاد فى سبيل اللَّه و سير الى اللَّه است ، به آنها روحيه مىدهد و آمادگى آنان را براى پيكار با دشمن بيشتر مىكند .
آن گاه امام عليه السلام به ده دستور جنگى در مورد اعزام نيروها به ميدان نبرد و چگونگى مقابلهء با دشمن ، اشاره مىفرمايد كه در واقع همه جنبهء مقدماتى و آمادگى دارد ؛ نخست مىفرمايد : « جز با كسى كه با تو بجنگد پيكار مكن » ؛ ( وَ لَا تُقَاتِلَنَّ إِلَّا مَنْ قَاتَلَكَ ) .
اين دستور نخستين ، بيانگر روح مسالمتجوى انسان است كه نمىخواهد آغازگر جنگ ، مسلمانان باشند و تا دشمن شروع نكند ، آنها اقدام به جنگ نكنند .
هامش
( 1 ) . بقره ، آيهء 223 .
( 2 ) . نجم ، آيهء 42 .