جملهء اوّل ، كنايه كثرت افرادى است كه به دست آنها و با توطئههاى آنها كشته مىشوند يا شديدا آزاد مىبينند .
جملهء دوم ، اشاره به اين است كه منافقان با انواع حيلهها و تملّقها تلاش مىكنند در تمام دلها نفوذ كنند و خود را دوست همهكس قلمداد كنند ، حتى كسانى كه باهم اختلاف دارند و در دو قطب مختلفاند و از اين طريق به فتنهانگيزى ادامه دهند . جملهء سوم ، اشاره به همدردىهاى دروغين آنها و اشك تمساح ريختن در مصائب مؤمنان است تا كينهها و عداوتهاى درونى خود را به اين طريق بپوشانند و مردم را بفريبند و به دنبال خود به پرتگاه بكشانند و آنها را بيچاره كنند .
جملهء چهارم ، اشاره به كثرت كسانى است كه از آنها ضربه خورده و از كار افتادهاند و يا هلاك شدهاند . اشاره به اينكه قربانيان آنها محدود نيست كه به آسانى بتوان از كنار آنها گذشت ؛ به قدرى گسترده است كه گويى در هركوچه و برزنى كشتهاى بر اثر توطئههاى آنها افتاده است . به اين ترتيب اگر مسلمانان به موقع نقشههاى آنها را نقشبرآب نكنند ، هيچكس از ضربههاى آنان در امان نخواهد بود .
جملهء پنجم ، از نيرنگهاى آنها براى نفوذ در دلها خبر مىدهد آنها همواره شريك دزد و رفيق قافلهاند و نشانههاى قافله را در اختيار سارقان مىگذارند و با آنها همكارى تنگاتنگ دارند و به همين دليل سعى مىكنند به هركسى وانمود كنند دوست صميمى او هستند . ششمين جمله نيز تكميل و تأكيدى است براى آنچه در جملهء قبل آمد . آنها سعى دارند خود را شريك غم مردم نشان دهند و بر مصائب آنان اشك تمساح بريزند ، هر چند در دل مىخندند و خوشحالند آرى اين است راه و رسم نفاق .
آنگاه امام عليه السّلام در ادامهء سخن به دو صفت زشت و شوم ديگر آنان اشاره مىكند و مىفرمايد : « آنها پيوسته مدح و ثنا به هم وام مىدهند ، و انتظار پاداش و جزا مىكشند » ؛ ( يتقارضون الثّناء ، و يتراقبون الجزاء ) .
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 610
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦١٠