2 - در آن مجلس ، افراد بيگانه و اغيارى بودند كه امام عليه السّلام مصلحت نمىديد اين گوهرهاى گرانبها در اختيار آنان قرار گيرد ( گوش نامحرم نباشد جاى پيغام سروش ) ذيل خطبه نيز مىتواند گواه بر اين معنا باشد ، زيرا سؤال آن سائل و جواب امام عليه السّلام دليل بر وجود بعضى از نامحرمان در آن جمع است .
3 - امام عليه السّلام با اين تأمل و سكوت ، شوق همام را براى شنيدن پاسخ سؤال بيشتر كرد تا اين سخنان در عمق جانش به خوبى جاى گيرد :
وعدهء وصل چون شود نزديك * آتش عشق شعلهور گردد
4 - ادب در مقام سؤال و جواب ، ايجاب مىكند كه پاسخدهنده عجولانه به جواب نپردازد ، بلكه با تأمل و درنگ سخن را آغاز كند تا شنونده را به اهميّت مطلب آشناتر سازد . در حديثى مىخوانيم كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله در پاسخ سؤال پرسشگرى ، مقدارى سكوت و تأمل فرمود ، كسى عرض كرد آيا مىخواستيد دربارهء اين مسئله فكر كنيد ؟
فرمود : نه ، سكوت و تأمل من براى ارج نهادن به عمل و دانش بود . « 1 »
* * *
هامش
( 1 ) . مستدرك سفينة البحار ، باب التدبير ، جلد 3 ، صفحهء 421 .