مىافزايد : « اين آزمايشى بزرگ و امتحانى شديد و آزمونى آشكار و پاكسازى است مؤثر كه خدا آن را سبب رحمتش و وصول به بهشتش قرار داده است » ؛ ( ابتلاء عظيما ، و امتحانا شديدا ، و اختبارا مبينا ، و تمحيصا بليغا ، جعله اللّه سببا لرحمته ، و وصلة إلى جنّته ) .
تعبير به ابتلا ، امتحان و اختبار هرسه تعبير دلالت بر آزمودن دارد ؛ ولى در يكى با وصف عظيم و ديگرى شديد و ديگرى مبين ذكر شده و مقصود امتحانى بسيار مهم است كه هم بزرگ باشد هم شديد و هم آشكار و آزمون حج داراى اين اوصاف سهگانه است و جملهء ( تمحيصا بليغا ) اشاره به نتيجهء اين آزمون است كه تأثير عميقى در خالص گردانيدن دلها و نيّات دارد ، آنگونه كه در روايات وارد شده است كه زوّار خانه خدا هنگامى كه از اين مراسم بزرگ برمىگردند ، چون انسانى هستند كه از نو تولد يافتهاند .
همانگونه كه امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : پدرم مىفرمود : « من أمّ هذا البيت حاجّا أو معتمرا مبرأ من الكبر ، رجع من ذنوبه كهيئة يوم ولدته أمّه ؛ كسى كه قصد اين خانه به عنوان حج يا عمره كند در حالى كه دور از كبر و غرور باشد ، از گناهان خود پاك مىشود آنگونه كه از مادر متولد شده بود » . « 1 »
تمام اين بيانات در راستاى هدف خطبه است كه همان مبارزه با كبر و غرور و خودخواهى و خودبينى است ، زيرا حج لباس غرور و خودبينى را از تن انسان بيرون مىآورد و درس تواضع و اخلاص و فروتنى را به او مىآموزد .
* * *
هامش
( 1 ) . الكافى ، جلد 4 ، صفحهء 252 ، حديث 2 باب فضل الحج و العمرة .