درّهها ، در ميان كوههاى خشن و شنهاى نرم و روان و چشمههاى كمآب و آباديهاى پراكنده قرار داد كه نه شتر به آسانى در آن پرورش مىيابد و نه اسب و گاو و گوسفند . ( نه بناى قابل ملاحظهاى دارد و نه سرزمين پربارى ) .
سپس آدم و فرزندانش را فرمان داد كه به سوى آن رخت سفر بربندند ، آنجا را مركز اجتماع و سرمنزل مقصود و باراندازشان قرار داد ، كه ميوهء دلها از ميان فلاتها و دشتهاى دور دست و از درون درّههاى عميق و جزاير از هم پراكندهء درياها به سوى آن سرازير مىشود تا شانهها را متواضعانه حركت دهند و لا إله الّا اللّهگويان گرد اين خانه طواف كنند و با موهاى آشفته و بدنهاى پرگردوغبار هروله نمايند ، در حالى كه لباسها را به كنارى افكنده و با ترك اصلاح سر و صورت زيباييهاى خود را دگرگون ساختهاند . اين آزمايشى است بزرگ و امتحانى است شديد و آشكار و پاكسازى مؤثرى كه خدا آن را سبب رحمتش و وصول به بهشتش قرار داده است .
شرح و تفسير درس عجيب ديگرى از خانهء خدا
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه هدف نهايى خود را كه نفى تكبّر و دعوت به ساده زيستى است از طريق ديگرى دنبال مىكند و با تعبيرات بسيار زيبا ، گويا و رسا آن را شرح مىدهد ، به گونهاى كه هيچ گويندهاى هرچند فصيح و بليغ باشد به گرد او نمىرسد ، مىفرمايد : « آيا نمىبينيد كه خداوند انسانهاى نخستين را از زمان آدم تا آخرين آنها در اين عالم با سنگهايى كه نه زيان مىرساند نه سودى مىبخشد ، نه مىبيند و نه مىشنود ، آزمايش نمود و اين سنگها را خانهء محترم خود قرار داده و آن را موجب پايدارى و پابرجايى مردم ساخته است » ؛ ( ألا ترون أنّ اللّه ، سبحانه ، اختبر الأوّلين من لدن آدم صلوات اللّه عليه ، إلى الآخرين من هذا العالم ؛ بأحجار لا تضرّ و لا تنفع ، و لا تبصر و لا تسمع . فجعلها بيته الحرام « الّذي جعله للنّاس قياما » ) .