آدم عليه السّلام اطاعت كند ، لذا در حديثى از امام صادق عليه السّلام آمده است كه : « و اللّه لو أنّ إبليس سجد للّه بعد المعصية و التّكبّر عمر الدّنيا ، ما نفعه ذلك و لا قبله اللّه منه ما لم يسجد لادم كما أمر اللّه أن يسجد له ؛ به خدا سوگند اگر ابليس به اندازهء عمر دنيا بعد از آن معصيت ، سجده براى خدا مىكرد ، سودى به حال او نداشت و خدا از او نمىپذيرد جز اينكه بازگردد و بر آدم سجده كند . آنگونه كه خدا به او دستور داده بود » . « 1 »
4 - يكسان بودن حكم خدا دربارهء همگان
از پيامهاى مهم اين بخش از خطبه اين است كه رابطهء خلق با خالق رابطهء اطاعت و بندگى است و همه انسانها ، بلكه همهء مخلوقاتى كه در شرايط يكسان قرار دارند ، در احكام او يكسانند و آنگونه كه جمعى از يهود و نصارا خود را فرزندان خدا و خاصّان او مىپنداشتند و مجازاتى جز اندك براى خود در برابر اعمالشان قائل نبودند :
« وَ قالَتِ الْيَهُودُ وَ النَّصارى نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ »
« 2 » خيالى باطل و فكرى بىاساس است .
بنابراين هرگاه تكبّر و تعصّب و نافرمانى سبب رانده شدن كسى از درگاه خدا شود و هركس در هرجا آلوده به چنين صفتى گردد ، سرنوشتى غير از آن نخواهد داشت . نژادها ، اقوام ، انسانها و غير انسانها همه مشمول همين قاعدهاند .
* * *
هامش
( 1 ) . الكافى ، جلد 8 ، صفحهء 271 .
( 2 ) . مائده ، آيهء 18 .