عمله الطّويل ، و جهده « 1 » الجهيد ، و كان قد عبد اللّه ستّة آلاف سنة ، لا يدرى أمن سني « 2 » الدّنيا أم من سني الآخرة ، عن كبر ساعة واحدة ) .
تدبير « لا يدرى أمن سنى الدّنيا أم من سني الاخرة » . مفهومش اين نيست كه امام از اين مسئله خبردار نبود ، بلكه اشاره به اين است كه تودهء مردم از آن آگاه نيستند و منظور از سالهاى دنيا همين سالهايى است كه بر ما مىگذرد كه مقدارش معلوم است و منظور از سالهاى آخرت آن است كه در قرآن بهطور مكرر به آن اشاره شده است : «
« وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ »
و يك روز نزد پروردگار تو ( در جهان آخرت ) مانند هزار سال است از آنچه مىشماريد » . « 3 »
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه چگونه ممكن است شش هزار سال عبادت با تكبّر يك ساعت از ميان برود ؟ پاسخ آن روشن است ، چون سازندگى كارى است پيچيده و طولانى ؛ ولى تخريب كارى ساده و سريع است ؛ يك خانهء بزرگ را ممكن است سالها صرف ساختن آن كنند ولى در يك آتشسوزى چند ساعته نابود شود ؛ يك سد عظيم را سالها مىسازند ولى با چند ديناميت و مواد منفجره در مدتى بسيار كوتاه متلاشى مىشود .
مسئلهء « حبط اعمال » بر اثر پارهاى از گناهان مطلب مهمى است كه در پايان همين بخش در نكتهها خواهد آمد .
آنگاه امام در ادامه به اين نكته اشاره مىكند كه متكبّران از انسانها نيز سرنوشتى همچون ابليس دارند ، مىفرمايد : « چگونه ممكن است كسى بعد از ابليس همان نافرمانى او را انجام دهد ولى در برابر ( خشم ) خدا سالم بماند ، نه ، هرگز چنين نخواهد بود هيچگاه
هامش
( 1 ) . « جهد » ، بر وزن « مهد » و « جهد » بر وزن « كفر » هردو به معناى سعى و تلاش خستهكننده است و « جهيد » فعيل از همين ريشه است كه براى تأكيد ذكر مىشود ، بنابراين « جهد و جهيد » به معناى آخرين مرتبهء تلاش و كوشش است .
( 2 ) . « سنى » در اصل سنين بوده كه به هنگام اضافه نون آن حذف شده و سنين جمع سنه به معناى سال بوده است .
( 3 ) . حج ، آيهء 47 . نزديك به همين تعبير نيز در سورهء سجده ، آيهء 5 آمده است .