معلوم نيست از سالهاى دنيا بود يا آخرت ( آرى ) همهء آنها را به سبب ساعتى تكبّر نابود ساخت . چگونه ممكن است كسى بعد از ابليس همان نافرمانى او را انجام دهد ولى در برابر ( خشم ) خدا سالم بماند ؟ نه ، هرگز چنين نخواهد بود هيچگاه خدا انسانى را با داشتن صفتى وارد بهشت نمىكند كه بر اثر همان صفت فرشتهاى را از بهشت بيرون كرده است .
حكم او دربارهء اهل آسمان و زمين يكسان است و خدا با هيچيك از خلق خود دوستى خاصى ندارد تا به سبب آن چيزى را كه بر همهء جهانيان تحريم كرده است بر وى مباح سازد .
شرح و تفسير از سرنوشت ابليس عبرت بگيريد !
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه در ادامهء آزمايش ابليس كه در بخش قبل گذشت به نكتهء مهمى اشاره مىكند و آن اينكه خداوند بندگانش را با امورى آزمايش مىكند كه فلسفه آن بر آنها پوشيده است و گاه تحمل آن بر آنها سخت و سنگين است مىفرمايد :
« اگر خدا مىخواست مىتوانست آدم را از نورى بيافريند كه روشنايىاش ديدهها را بربايد و زيبايى و جمالش عقلها را مبهوت كند و عطرش شامّهها را مسخر سازد و اگر چنين مىكرد گردنها در برابر آدم خاضع مىشد و آزمايش براى فرشتگان بسيار آسان بود » ؛ ( و لو أراد اللّه أن يخلق آدم من نور يخطف « 1 » الأبصار ضياؤه ، و يبهر « 2 » العقول رواؤه « 3 » ، و طيب يأخذ الأنفاس عرفه « 4 » لفعل . و لو فعل لظلّت له الأعناق خاضعة ، و لخفّت البلوى فيه على الملائكة ) .
هامش
( 1 ) . « يخطف » از « خطف » بر وزن « عطف » به معناى ربودن با سرعت گرفته شده است .
( 2 ) . « يبهر » از ريشهء « بهر » بر وزن « بحر » به معناى حيرت و مبهوت ساختن گرفته شده است .
( 3 ) . « رواء » به معناى ظاهر زيباست .
( 4 ) . « عرف » به معناى بوى خوش است .