است و به گفتهء بزرگان علماى اخلاق امّ الرذائل تكبّر و غرور است .
در حديثى از امام صادق عليه السّلام مىخوانيم كه يكى از يارانش مىگويد : از آن حضرت سؤال كردم كمترين مرحلهء الحاد و كفر چيست ؟ فرمود : « إنّ الكبر أدناه ؛ تكبّر نخستين مرحلهء آن است » . « 1 »
در حديث ديگر از امام باقر و امام صادق عليه السّلام مىخوانيم : « لا يدخل الجنّة من فى قلبه مثقال ذرّة من كبر ؛ كسى كه به اندازهء ذرهاى تكبر در قلبش باشد وارد بهشت نخواهد شد » . « 2 »
آنگاه امام روى سخن را به مخاطبين كرده و از سرنوشت شوم شيطان براى هشدار به آنان بهرهبردارى كرده مىفرمايد : « آيا نمىبينيد چگونه خداوند او را به سبب تكبّرش تحقير كرد و كوچك شمرد و بر اثر خودبرتربينىاش وى را پست و خوار گردانيد و به همين جهت او را در دنيا طرد كرد و آتش فروزان دوزخ را در آخرت برايش آماده ساخت ؟ » ؛ ( ألا ترون كيف صغّره اللّه بتكبّره ، و وضعه بترفّعه ، فجعله في الدّنيا مدحورا « 3 » ، و أعدّ له في الآخرة سعيرا ؟ ) .
اين تعبيرها اشاره به آيات قرآن مجيد است ، در يك جا مىفرمايد : «
« فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِيمٌ وَ إِنَّ عَلَيْكَ اللَّعْنَةَ إِلى يَوْمِ الدِّينِ »
از بهشت بيرون رو ! كه تو رانده شدهء درگاه مايى و لعنت من بر تو تا روز قيامت باد » . « 4 »
در جايى ديگر مىفرمايد : «
« قالَ فَالْحَقُّ وَ الْحَقَّ أَقُولُ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ »
فرمود به حق سوگند ! و حق مىگويم كه جهنم را از تو و پيروان تو پر خواهم كرد » . « 5 »
هامش
( 1 ) . الكافى ، جلد 2 ، صفحهء 309 ، حديث 1 ، از باب كبر .
( 2 ) . همان ، صفحهء 310 .
( 3 ) . « مدحور » به معناى رانده شده از ريشهء « دحر » بر وزن « دهر » به معناى راندن گرفته شده است .
( 4 ) . حجر ، آيات 34 و 35 .
( 5 ) . ص ، آيات 84 و 85 .