الإيمان ، لا يستطيع أن يؤمن و لا يستطيع أن يكفر ؛ مستضعف كسى است كه راهى بر شناخت كفر و ايمان ندارد ؛ نه مىتواند ايمان را اختيار كند و نه مىتواند كفر را بپذيرد » . « 1 »
منظور امام عليه السّلام در خطبهء بالا همين معناى سوم است .
دربارهء حقيقت مهاجرت در بخش نكات ، شرح بيشترى خواهيم داد .
سپس امام نكتهء دوم را بيان مىفرمايد : « شناخت موقعيت ما كارى است بس دشوار كه جز بندهء مؤمنى كه خداوند قلبش را به وسيلهء ايمان آزموده است آن را پذيرا نمىشود و احاديث ما را جز سينهها و افكار امين و عقلهاى وزين درك نمىكنند » ؛ ( إنّ أمرنا صعب مستصعب « 2 » ، لا يحمله إلّا عبد مؤمن امتحن اللّه قلبه للإيمان ، و لا يعي « 3 » حديثنا إلّا صدور أمينة ، و أحلام رزينة « 4 » ) .
نظير اين تعبير امام در احاديث ديگر نيز از امامان معصوم رسيده است و ممكن است اشاره به روايات دقيق و عميق توحيدى مربوط به صفات جمال و جلال خدا و مقامات پيامبر و ائمهء معصومان عليه السّلام و نفوذ آنها در جهان تكوين به اذن خدا و شفاعت گستردهء آنان از خاطيان امّت و آگاهى آنها بر غيب و حوادث آينده به تعليم الهى بوده باشد كه همه كس توان تحمل آنها را ندارد ، زيرا بسيارى از ناآگاهان صفات خدا را همچون صفات مخلوقات مىپندارند و پيامبر امام معصوم را در حدّ انسانى معمولى . بديهى است اينگونه افراد تحمّل پذيرش آن احاديث را ندارند ، همانگونه كه در بعضى از خطبههاى نهج البلاغه آمده است وقتى امير مؤمنان على عليه السّلام بخشى از اخبار غيبى را بيان فرمود ،
هامش
( 1 ) . الكافى ، جلد 2 ، صفحهء 404 ، باب المستضعف ، حديث 1 .
( 2 ) . « مستصعب » از ريشهء « صعب » به معناى مشكل شمردن و دشوار دانستن چيزى است و آمدن اين دو واژه ( صعب و مستصعب ) پشت سر يكديگر براى تأكيد است .
( 3 ) . « يعى » از ريشهء « وعى » بر وزن « سعى » به معناى فهميدن و حفظ كردن است .
( 4 ) . « رزينه » از « رزانت » به معناى وقار گرفته شده و رزين به شخص باوقار و متين و سنگين و آرام گفته مىشود .