ندارد ؛ ولى از توجه به ساير اوصافى كه قبل از اين وصف آمده روشن مىشود كه مفهوم صحيح اين كلام همان است كه در بالا آمد ؛ يعنى اشاره به نيروى حافظه است .
سپس به دو وصف ديگر اشاره كرده ، مىفرمايد : « دوست مىدارد و خشنود مىشود ؛ اما نه از روى رقت قلب و نازكدلى و دشمن مىدارد و خشم مىگيرد ؛ اما نه از روى ناراحتى و رنج درون » ؛ ( يحبّ و يرضى من غير رقّة ، و يبغض و يغضب من غير مشقّة ) .
گرچه بعضى تصور كردهاند كه « يحبّ و يرضى » دو معناى متفاوت دارند و همچنين « يبغض و يغضب » ولى لحن كلام امام عليه السّلام نشان مىدهد كه هردو را در يك معنا و يا قريب به يك معنا به كار برده است .
در هرحال ، اين دو وصف شبيه اوصافى است كه قبلا ذكر شد ، اسباب آن جنبهء آسمانى دارد ؛ ولى نتيجه آن در مورد خداوند صادق است ، محبت و رضايت ما آميخته با رقت قلب و نوعى آرامش و تمايل باطنى است و بغض و غضب ما به جهت درد و رنج درونى ، همراه تحريك اعصاب و بالا رفتن فشار خون است . بديهى است اين معانى در مورد خداوند صادق نيست و لذا اين اوصاف را تفسير به نتيجه كردهاند و گفتهاند : محبت و رضايت خداوند نسبت به بندهاش به اين صورت است كه عملا او را مشمول نعمتها و توفيقات بيشتر مىكند و بغض و غضب او به كسى به اين است كه نعمت و سعادت و توفيق را از او مىگيرد .
اينگونه تفسير به نتيجه ، يكى از اصول اساسى است كه در مورد بسيارى از صفات خداوند به كار مىرود .
سپس امام عليه السّلام در تكميل اين سخن مىفرمايد : « هرگاه ارادهء چيزى كند ، مىگويد :
« موجود باش » و بلادرنگ موجود مىشود ، نه به اين معنا كه صدايى از او در گوشها بنشيند يا فريادى شنيده شود ، بلكه سخن خداوند همان كارى است كه ايجاد مىكند و صورت مىبخشد و پيش از آن چيزى وجود نداشته و اگر پيش از آن چيزى از ازل وجود
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 217
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢١٧