ولى گاه منظور جمع عرفى است ؛ مانند اينكه دو جسم سياه و سفيد در آن واحد در كنار هم قرار گيرند . يا در دو زمان متصل به هم ، گاه جسمى سفيد و گاه سياه باشد . اين معنا نه تنها محال نيست ، بلكه بخشهاى عظيمى از جهان را دربرگرفته است . با توجه به اين نكته به اصل مسئله بازمىگرديم و مىگوييم : در جهانى كه ما زندگى مىكنيم مدير و مدبّر عالم ، ذات پاك خداست كه گاه نظام اضداد را گسترده است و همانگونه كه در كلام امام عليه السّلام آمده بود ، نور و ظلمت حرارت و برودت خشكى و رطوبت را به هم آميخته و نظام شب و روز و فصول سال و ابر و باران و آفتاب را مأمور كارهاى مهمى كرده است و گاه ميان امثال ديده مىشود مثلا اعضاى پيكر يك انسان يا يك گياه نه تنها تضادى ندارند ، بلكه با يكديگر هماهنگاند .
به هرحال شك نيست كه تضادها به گونهاى كه گفته شد در بسيارى از مواقع مىتوانند نقش مهمى در پيشرفت جامعه انسانى و تكامل موجودات داشته باشند ؛ رقابتهاى سازنده در هرجامعهاى منشأ پيشرفت است و در ميدانهاى مختلف سبب نيرومندى است حتى وجود شيطان در برابر مؤمنان موجب افزايش و قدرت ايمانى آنهاست .
* * *
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 201
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠١