« رياح » ( جمع ريح ) اشاره به بادهاست كه وظايف مختلفى در چرخهء حيات انسان و موجودات زنده بر عهده دارند ، ابرها را به حركت درآورده به سوى زمينهاى خشك و بى آب ، گسيل مىدارند ، گياهان را بارور مىكنند ، درياها را مواج مىسازند و به موجودات دريايى اكسيژن مىدهند ، هواى آلوده را جابجا مىكنند و هواى تصفيه شده جنگلها را به شهرها مىفرستند .
« ماء » ( آب ) در اينجا به قرينهء رياح ( بادها ) اشاره به نزول بارانهاى حياتبخش و زنده كننده است همانگونه كه قرآن مىفرمايد : «
« وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ فَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً »
ما بادها را براى بارور ساختن ( ابرها ) فرستاديم و از آسمان آبى نازل كرديم » . « 1 »
سپس امام عليه السّلام دستور مىدهد به موجودات مختلف اين جهان ، از خورشيد و ماه گرفته تا گياهان و درختان نگاه كنيد و همچنين آبها و سنگها . ( به نظر مىرسد « ماء » در اينجا كه در كنار حجر ( سنگ ) قرار گرفته اشاره به چشمهها و نهرهاى جارى است ) و اختلاف ليل و نهار ، اشاره به نظام بسيار دقيق و حساب شده نور و ظلمت است كه هريك به دنبال ديگرى مىآيد و فصول چهارگانه را با آثار و بركاتش پديد مىآورد با شبهاى آرامبخش و روزهاى پرتلاش كه در آيات بسيارى از قرآن به آن اشاره شده است .
جملهء « و تفجّر البحار » مىتواند اشاره به پيدايش درياها يا جوش و خروشى باشد كه بر اثر امواج كوهپيكر پيدا مىشود و مىدانيم درياها كانون عجيبترين مخلوقات خداست ، آنگونه كه در دعاى امام سجاد عليه السّلام آمده است : « يا من فى البحار عجائبه » « 2 » و نيز منبع مهمى براى مواد غذايى و معدنى و وسيلهء خوبى براى نقل و انتقالات به صورت بسيار گسترده و سرچشمهء پيدايش ابرها و نزول بارانهاست .
كثرت جبال اشاره به كوههاى فراوانى است كه كرهء زمين را همچون زرهى دربرگرفته ، طوفانها را درهم مىشكند . ابرها را براى آبيارى زمينها نگه مىدارد و به پوستهء زمين در
هامش
( 1 ) . حجر ، آيهء 22 .
( 2 ) . از فقرات دعاى ابو حمزهء ثمالى .