الهى از لحظهء تولّد تا پايان عمر در هردو نمايان است . به علاوه آن درخت بزرگ هم در حدّ خود داراى اعضاى مختلف كوچك و بزرگ و قوى و ضعيف است كه هركدام متناسب با وظيفه و مسئوليتهايشان ساخته شدهاند ( و به اين ترتيب ارتباط علت و معلول در جملههاى بالا آشكار مىشود ) .
كوتاه سخن اينكه گاه انسان آثار مختلفى از نظر كوچكى و بزرگى يك پديدهآورنده مىبيند ؛ مثلا ساعتهايى را كه به اندازهء يك سانتىمتر است و ساعتهايى كه چند متر طول و عرض آن است يا كتابى را كه چند صفحه پايان يافته با كتابى كه دورهء آن دهها جلد است هنگامى كه انسان آنها را با يكديگر مقايسه مىكند و اصول كلّى حاكم بر آن را يكسان مىبيند و ادبيّات خاصّى كه در آن كتاب كوچك و بزرگ به كار رفته هماهنگ مشاهده مىكند مىفهمد هردو اثر از يك منبع ، سرچشمه گرفته و پديدآورندهء هردو يكى است .
سپس به نكتهء مهم ديگرى در تكميل اين سخن پرداخته مىفرمايد : « ( به يقين ) بزرگ و كوچك ، سنگين و سبك ، قوىّ و ضعيف ، همه در خلقتش يكسان است و در برابر قدرتش همگون » ؛ ( و ما الجليل و اللّطيف ، و الثّقيل و الخفيف ، و القويّ و الضّعيف ، في خلقه إلّا سواء ) .
اشاره به اينكه كوچك و بزرگ و آسان و مشكل نسبت به موجودى تصوّر مىشود كه قدرت و نيروى او محدود باشد . آنچه از استعداد او بيرون است ممتنع ، و آنچه به اندازهء آخرين حدّ استعداد اوست مشكل و آنچه كمتر از قدرت اوست آسان است ؛ ولى ذات پاك خداوند كه قدرتى نامحدود دارد همهء اينها در برابرش يكسان است ؛ حركت دادن كلّ منظومهء شمسى با حركت دادن يك ذرّه غبار براى او تفاوتى نمىكند و آفرينش مورچههاى بسيار ريز با درختان بسيار بلند و قوى پيكر براى او يكى است .
براى يك مورچه برداشتن يك دانهء گندم با دو دانه بسيار فرق مىكند ؛ ممكن است يكى را به آسانى بردارد و براى برداشتن دومى بسيار خسته و ناتوان گردد ، در حالى كه ما انسانها در اين دو كمترين تفاوتى را احساس نمىكنيم . همچنين ما در تصورات ذهنى
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 163
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦٣