سپس امام عليه السّلام به نتيجهگيرى از بيان بالا پرداخته ، چنين مىفرمايد : « پس بزرگ و بلند مرتبه است خداوندى كه مورچه را روى دست و پا ( ى ضعيف و ظريفش ) برپا داشته و او را بر ستونهاى محكمى ( نسبت به او ) بنا نهاده است ، هيچ آفريدگارى در آفرينش اين حشره با او شريك نبود و هيچ قدرتمندى او را در آفرينش آن يارى نكرده است » ؛ ( فتعالى الّذي أقامها على قوائمها ، و بناها على دعائمها ! لم يشركه في فطرتها فاطر ، و لم يعنه على خلقها قادر ) .
امام عليه السّلام در اين عبارت همگان را به دو موضوع توجه مىدهد و آن اينكه خداوند اين پيكر ظريف را بر دست و پاى ظريفى كه توان حمل آن را دارد بلكه گاه كولهبار سنگينى كه چندين برابر وزن اوست بر دوش مىگيرد ، استوار ساخته و عجب اينكه با كولهبارش از ديوار صاف بالا مىرود و گاه به سقف مىچسبد و به راه خود ادامه مىدهد كارى كه از هيچ انسان قهرمانى ساخته نيست . اضافه بر اين براى او اسكلتى متناسب حالش آفريده كه امام از آن تعبير به دعائم ( ستونها ) فرموده است . اين اسكلت نه چندان سنگين است كه از توان حركت او بكاهد و نه آن قدر سبك و ظريف كه نتواند هيأت او و محتواى درون وجودش را نگهدارد .
آنگاه به نكتهء مهم ديگرى اشاره كرده ، مىفرمايد : « اگر تمام راههاى فكر و انديشه را طى كنى تا به آخر برسى همهء دلايل به تو مىگويد كه آفرينندهء مورچهء كوچك همان آفريدگار درخت ( تناور ) نخل است ، زيرا ساختمان اجزاى هرموجودى دقيق است و هر مخلوق زندهاى در درون خود اعضاى مختلف و پيچيدهاى دارد » ؛ ( و لو ضربت في مذاهب فكرك لتبلغ غاياته ، ما دلّتك الدّلالة إلّا على أنّ فاطر النّملة هو فاطر النّخلة ، لدقيق تفصيل كلّ شيء ، و غامض اختلاف كلّ حيّ ) .
اشاره به اينكه تصوّر نكنيد ساختمان يك موجود بزرگ ؛ مانند درخت نخل تناور از ساختمان يك موجود كوچك همچون مورچه مهمتر است ، زيرا اگر درست بنگريد هردو ساختمان بسيار پيچيده و دقيقى دارند و قوانين منظّم بر هردو حاكم است و هدايتهاى
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 162
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦٢