3 . مورچهها در اندام كوچك خود كه گاهى فقط به دو ميليمتر مىرسد تمام دستگاههايى را كه در يك حيوان عظيم الجثه است ، دارا هستند و حتى چيزى بيش از او دارند ، پاهاى اضافى و شاخكهايى كه آنها را با محيط خود آشنا مىسازد و عقل و هوش اجتماعى قوى و آيندهنگرى .
4 . بسيارى از مورچهها ، حشرات ديگر را به خدمت خود درمىآورند و از آنها استفاده مىكنند ( در واقع نوعى دامدارى دارند ) از جمله مورچه گندمزار يكى از اين نوع مورچههاست . جانورى كه مورد استفاده اين نوع مورچه قرار مىگيرد ، شپشههاى گياهى است . اين حشرات اگر خشمگين شوند مايع شيرينى مانند عسل ترشح مىكنند و مورچهها از آن بهره مىگيرند .
بعضى ديگر از مورچهها ، حشرات مخصوصى را كه در پوست درختان تخم مىگذارند يا سوسكها را به خدمت خود درمىآورند .
5 . اگر تعجب نكنيد گروهى از مورچهها دست به كشاورزى مىزنند . نوعى مورچه كه به نام مورچه چترى ناميده مىشود ، باغچهاى در اطراف لانهء خود ترتيب مىدهد و در آن قارچهاى كوچك مىپروراند . مورچههاى كارگر براى رشد قارچها قطعات كوچكى از برگها را جدا مىكنند و با خود مىآورند . هنگامى كه مورچه كارگر قطعهاى از برگ را با خود مىآورد گويى چترى بالاى سر دارد و به همين دليل به اين نام ناميده شده است .
6 . نوعى از مورچهها به مورچههاى سپاهى ناميده شدهاند كه مانند عشاير از جايى به جاى ديگر كوچ مىكنند . آنها حشراتى واقعا درنده هستند كه حتى فيلها سعى مىكنند سر راه آنها قرار نگيرند و گرنه صدمه زيادى به آنها مىزنند .
گروهى از اين مورچگان كه در مناطق حارّه زندگى مىكنند گوشتخوارند و هرگاه دستهجمعى به جانورى حمله كنند به زودى از پاى در مىآيد و در مدت كمى همه عضلات حيوان را مىخورند و تنها اسكلتى از او به جاى مىماند .
7 . مورچهها معمولا سرى بزرگ و كمرى باريك دارند و نسبت به جثه خود بسيار قوى و پرزورند چنانكه دانهاى را كه چندين برابر آنها وزن دارد با دندان مىگيرند و از ديوار بالا
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 165
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦٥