برتر از آن است كه نسبت به بندگانش ستم روا دارد ( به همين دليل ) در ميان بندگان ، قيام به قسط كرده ( و هيچ گونه تبعيض را در شرايط مساوى روا نمىدارد ) و در داورى خود ، عدالت را دربارهء آنها ( بهطور كامل ) رعايت مىكند » ؛ ( الّذي صدق في ميعاده ، و ارتفع عن ظلم عباده ، و قام بالقسط في خلقه ، و عدل عليهم في حكمه ) .
آرى ، در وعدههاى او چيزى جز صدق وجود ندارد ، زيرا تخلّف در وعده يا به علت عجز است يا به جهت جهل و يا به دليل نياز ( مثلا انسان وعدهاى مىدهد ، پس از انجام دادن آن ناتوان مىشود و تخلّف مىكند يا وعدهاى مىدهد و بعد مىفهمد نبايد چنين وعدهاى را مىداد ، يا وعدهاى را مىدهد بعد مىبيند تخلّف از آن به نفع اوست ) بديهى است هيچيك از اين اوصاف سهگانه : عجز و جهل و نياز در ذات پاك او راه ندارد ، و به همين دليل خلف وعده دربارهء او متصور نمىشود .
در بيان دومين وصف ، نخست به و الا بودن مقام خداوند از ظلم اشاره مىكند ، همان چيزى كه از نياز يا عجز و جهل سرچشمه مىگيرد . سپس انگشت بر دو شاخه از شاخههاى عدل خدا مىگذارد كه يكى از آن دو عدم تبعيض است و ديگرى عدالت در قضاوت و داورى و مجازات و كيفر و پاداش ، بنابراين جملههاى سهگانهء « و ارتفع عن ظلم » همه اشاره به عدالت خداوند و نفى ظلم از او در جهات مختلف است .
سپس به بيان چند وصف ديگر از اوصاف جمال و جلال خدا پرداخته و مىفرمايد :
« حادث بودن اشيا را گواه بر ازليتش قرار داده و ناتوانى آنها را نشانهاى از قدرتش و فناى قهرى آنها را گواه بر دوام و ابديتش شمرده است » ؛ ( مستشهد بحدوث الأشياء على أزليّته ، و بما وسمها به من العجز على قدرته ، و بما اضطرّها إليه من الفناء على دوامه ) .
امام عليه السّلام در نخستين جمله مىفرمايد : « خداوند حدوث اشيا را دليل بر ازليت خود قرار داده ، زيرا ما در اين عالم مجموعهاى از موجودات حادث را مىبينيم كه به صورت علت و
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 144
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٤٤