هرگاه توبه كند خدا او را مىبخشد » . « 1 » سپس امام عليه السّلام به سراغ دوّمين موضوع مهم كه وحدت صفوف مسلمين است مىرود و مىفرمايد : « مبادا در دين خدا به رنگهاى مختلف درآييد ؛ چرا كه اتحاد و اجتماع در راه حق - هر چند خوشايند شما نباشد - از پراكندگى در راه باطلى كه مورد علاقهء شماست بهتر است و ( بدانيد ) خداوند سبحان به هيچ كس ، نه از گذشتگان و نه باقى ماندگان به سبب اختلاف و تفرقه ، نتيجهء خوبى نبخشيده است » ( فإيّاكم و التّلوّن في دين اللّه ، فإنّ جماعة فيما تكرهون من الحقّ ، خير من فرقة فيما تحبّون من الباطل . و إنّ اللّه سبحانه لم يعط أحدا بفرقة خيرا ممّن مضى ، و لا ممّن بقي ) .
تعبير « فإيّاكم و التّلوّن في دين اللّه » اشاره به اين است كه هر گروهى رنگى به خود بگيرد و برنامهاش را از ديگران جدا سازد ، خواه در برنامههاى عقيدتى باشد يا عملى ، اين تلون و رنگارنگ شدن ، سبب پراكندگى صفوف و به هدر رفتن نيروها و گاه جنگهاى داخلى مىشود و سرنوشت جامعه و منافع آن را به خطر مىاندازد .
هرگاه - همان گونه كه امام عليه السّلام در سخن ياد شده فرموده - افراد جامعه در مسائل ساده انعطاف به خرج دهند و در امورى كه بر خلاف سليقهء آنهاست دندان بر جگر بگذارند و تحمل پيشه كنند به يقين وحدت حاكم مىشود و آرامش و عظمت به جامعه باز مىگردد .
هرگز در طول تاريخ - باز همان گونه كه امام عليه السّلام فرموده - اختلاف و پراكندگى صفوف منشأ خير و بركت نبوده و مشكلى را حل نكرده است ؛ سپس امام عليه السّلام در سوّمين و آخرين نكته كه بخش پايانى خطبه را تشكيل مىدهد ، همهء مردم را به خود سازى و اصلاح خويشتن و ترك عيب جويى دعوت كرده ، مىفرمايد : « اى مردم ! خوشا به حال آن كس كه پرداختن به حال خويش او را از توجّه به عيوب مردم باز داشته و خوشا به حال آن كس كه در خانه نشسته ، روزى خود را مىخورد و به طاعت پروردگارش مشغول است و بر گناه
هامش
( 1 ) اصول كافى ، جلد 2 ، صفحهء 333 . ( حديث 12 ) .