فراموش كردند يا خود را به فراموشى زدند به جهت اين بوده است كه راه حق شناخته نيست و چنان با طرق باطل آميخته شده كه تشخص آن ، آسان به نظر نمىرسد ، مىفرمايد : « راه روشن است هرگاه كار نيكى را مشاهده كرديد به آن كمك كنيد و هر زمان كار شرّى را ديديد از آن بگذريد ؛ زيرا رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مىفرمود : اى فرزند آدم ، كار نيك انجام ده و بدى را رها كن كه اگر چنين كنى در جادهء مستقيم و ميانه ( دور از افراط و تفريط ) گام بر خواهى داشت » ( فإذا رأيتم خيرا فأعينوا عليه ، و إذا رأيتم شرّا فاذهبوا عنه ، فإنّ رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله - كان يقول : « يابن آدم ، اعمل الخير و دع الشّرّ ، فإذا أنت جواد « 1 » قاصد « 2 » » ) .
از آن چه گفته شد روشن گرديد كه خير و شرّ در اين عبارات ، معناى وسيع و گستردهاى دارد ؛ بر خلاف آن چه بعضى از شارحان نهج البلاغه پنداشتهاند كه تنها ناظر به موضوع وفاى به بيعت و بيعت شكنى است .
اين سخن اشارهاى به حسن و قبح عقلى نيز دارد كه انسان خير و شر را تا حد زيادى با عقل و فكر خود درك مىكند و اگر به آن عمل كند بخش مهمى از راه راست و جادهء مستقيم را پيموده است .
دربارهء عظمت قرآن و اهمّيّت محتواى آن در مجلدات پيشين ( جلد اوّل ذيل خطبهء 18 و جلد چهارم ذيل خطبهء 110 ) بحثهاى فراوانى داشتيم و به خواست خدا در ذيل خطبهء 198 نيز بحثهاى مشروح ديگرى خواهد آمد .
* * *
هامش
( 1 ) « جواد » در اصل به معناى اسب سريع السير است و از مادهء « جود » به معناى بخشش گرفته شده ؛ سپس به انسانهاى با استقامت و كوشا اطلاق شده است .
( 2 ) « قاصد » از مادهء « قصد » به معناى ميانه روى گرفته شده ؛ بنابر اين قاصد كسى است كه در جادهء مستقيم بدون افراط و تفريط گام بر مىدارد .