شرح و تفسير در قرآن بهار دلها و چشمه جوشان علوم است
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه ، بار ديگر به سراغ قرآن و بيان عظمت و آثار آن مىرود تا آن چه را در بيانات قبل ذكر كرده است از اين طريق تحكيم و تكميل كند ؛ در اين جا به چند نكتهء تازه دربارهء قرآن مىپردازد ؛ نخست مىفرمايد : « خداوند سبحان ، احدى را به چيزى مانند قرآن ، پند و اندرز نداده است » ( و إنّ اللّه سبحانه لم يعظ أحدا به مثل هذا القرآن ) .
زيرا كتب آسمانى كه از سوى خدا براى هدايت خلق نازل شده در بر گيرندهء بهترين مواعظ الهى است . در ميان اين كتب ، قرآن مجيد آفتابى است درخشان و به راستى مواعظ قرآن بىنظير و پند و اندرزهاى آن بىمانند است . گاه مستقيما با بندگان سخن مىگويد ؛ گاه به صورت سؤالى كه پاسخش از درون وجدان بر مىخيزد آنها را اندرز مىدهد ؛ گاه تاريخ مملوّ از عبرت پيشينيان را بازگو مىكند و زمانى با ذكر مثالهاى گويا و زيبا حقايق عقلى را لباس حسّى مىپوشاند و تمام اينها با فصيحترين عبارت و بليغترين تعبيرات بيان مىشود ؛ به همين دليل مواعظى همچون مواعظ قرآن وجود ندارد .
سپس براى اين مطلب چند دليل ذكر مىكند ؛ مىفرمايد : « زيرا قرآن رشتهء محكم خدا و وسيلهء مطمئن اوست . در قرآن ، بهار دلها و چشمههاى جوشان علم و دانش است و براى ( زدودن زنگار غفلت و گناه از ) قلب ، صيقلى جز قرآن نيست » ( فإنّه « حبل اللّه المتين « 1 » » ، و سببه الأمين ، و فيه ربيع القلب ، و ينابيع « 2 » العلم ، و ما للقلب جلاء غيره ) .
هامش
( 1 ) « متين » از مادهء « متن » در اصل به معناى دو عضلهء نيرومند است كه در دو طرف ستون فقرات قرار دارد و پشت انسان را محكم مىسازد . سپس به هر موضوع محكمى اطلاق شده است .
( 2 ) « ينابيع » جمع « ينبوع » ( بر وزن مقبول ) به معناى چشمه است .