متعال است .
در ادامهء اين سخن در تأكيد همين مطلب مىفرمايد : « به خدا سوگند ! باور نمىكنم بندهاى زبانش را حفظ نكند ، به درجهاى از تقوا برسد كه به او سود نبخشد » ( و اللّه ما أرى عبدا يتّقي تقوى تنفعه حتّى يخزن لسانه ) .
اين تأكيد امام عليه السّلام كه با سوگند به ذات پاك خدا مقرون شده ، اشاره به آن چيزى است كه همهء پويندگان راه حق و ارباب سير و سلوك قائلاند كه نخستين گام در اين راه را اصلاح زبان مىشمارند و تا كسى از اين گردنهء صعب العبور نگذرد ، هرگز به حقيقت تقوا و پرهيزكارى و قرب الى اللّه نخواهد رسيد .
سپس در ادامهء سخن براى بيان اهمّيّت حفظ زبان ، يكى از تفاوتهاى مؤمنان و منافقان را در همين موضوع بر مىشمرد و مىفرمايد : « زبان مؤمن ، پشت قلب او قرار دارد و قلب منافق ، پشت زبان اوست ؛ چرا كه مؤمن هرگاه بخواهد سخنى بگويد نخست مىانديشد ؛ اگر خير بود اظهار مىكند و اگر شرّ بود آن را پنهان مىسازد ؛ ولى منافق آن چه بر زبانش جارى مىشود مىگويد ؛ در حالى كه نمىداند كدام به سود اوست و كدام به زيان او » ( و إنّ لسان المؤمن من وراء قلبه ، و إنّ قلب المنافق من وراء لسانه :
لأنّ المؤمن إذا أراد أن يتكلّم بكلام تدبّره في نفسه ، فإن كان خيرا أبداه ، و إن كان شرّا واراه . و إنّ المنافق يتكلّم بما أتى على لسانه لا يدري ماذا له ، و ماذا عليه ) .
به يقين ، زبان هر كس در دهان اوست و قلب - خواه به معناى اين عضو مخصوصى كه در وسط سينه است تفسير شود و يا به معناى عقل - از زبانش جداست و ظاهرا ميان مؤمن و منافق ، فرقى نيست ؛ ولى در بيان حضرت ، كنايهء لطيفى است براى بيان اين معنا كه مؤمن ، اوّل مىانديشد و سپس سخن مىگويد ؛ ولى منافق ؛ اوّل سخن مىگويد و سپس مىانديشد ؛ همان گونه كه امام عليه السّلام در ادامهء سخنش تفسير فرموده است .
قابل توجّه اين كه همين معنا در كلمات قصار امام عليه السّلام به صورت ديگرى ذكر شده
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 576
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٧٦