اوست و كدام به زيان او . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : ايمان هيچ بندهاى صاف و استوار نخواهد شد تا قلبش صاف شود و هيچ گاه قلبش صاف و استوار نخواهد شد تا زبانش چنين گردد .
هر كس از شما بتواند خدا را در حالى ملاقات كند كه دستش از خون و اموال مسلمانان پاك باشد و زبانش از تعدى بر آبروى آنان سالم بماند ، بايد چنين كند ( كه نجات در آن است ) .
* * *
شرح و تفسير فرق مؤمن و منافق در اصلاح زبان است
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه مسائل مهمى در رابطه با تهذيب اخلاق و پاكسازى روح و جان از رذايل اخلاقى را بيان مىفرمايد و به نكات بسيار مهمى كه كليد اصلاح اخلاق است ، اشاره مىكند ؛ نخست مىفرمايد : « سپس بر حذر باشيد از در هم شكستن فضايل اخلاقى و دگرگون ساختن آن » ( ثمّ إيّاكم و تهزيع الأخلاق و تصريفها « 1 » ) .
با توجّه به اين كه « تهزيع » از مادّهء « هزع » ( بر وزن نظم ) به معناى درهم شكستن گرفته شده ، گويى امام عليه السّلام فضايل اخلاقى را همچون بناى استوار يا گوهرى شاهوار مىشمرد كه انحراف از آن به منزلهء تخريب و در هم شكستن و دگرگون ساختن آن است ؛ بنايى كه اگر در هم شكسته شد ، مايهء بدبختى و درماندگى است و گوهرى كه اگر در هم بشكند ارزش خود را به كلّى از دست مىدهد . نه تنها افراد بلكه جوامع بشرى هرگاه فضايل اخلاقى را از دست دهند رو به تباهى و نابودى و انقراض مىروند :
اقوام روزگار به اخلاق زندهاند * قومى كه گشت فاقد اخلاق ، مردنى است
آن گاه انگشت روى يكى از مهمترين مسائل اخلاقى مىگذارد كه بدون آن ، كسى در مسير تهذيب نفس مىتواند گام بردارد و آن اصلاح زبان است و در اين زمينه چند دستور
هامش
( 1 ) « تصريف » به معناى تغيير دادن و دگرگون ساختن است .