تعبير ديگر اكثر طاعات ، با مشكلاتى توأم است و غالب معاصى هوس انگيز و همراه با لذّات است .
اين نكته نيز شايان دقت است كه اين حكم غالبى در مورد تودههاى مردم است و گر نه اولياء اللّه و پويندگان راه حق به جايى مىرسند كه از هر طاعتى لذت مىبرند و به آن عشق مىورزند و از هر گناهى نفرت دارند و ناراحت مىشوند ؛ همان گونه كه در روايتى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مىخوانيم : « أفضل النّاس من عشق العبادة فعانقها « 1 » ؛ برترين مردم كسى است كه عاشق عبادت باشد و آن را در آغوش گيرد » . و از آن جا كه مخاطبان امام عليه السّلام تودههاى مردمند ، نه فقط خاصان و مقربان درگاه خدا تعبير ياد شده به صورتى كه ملاحظه گرديد ذكر شده است .
صدر خطبه نيز شاهد و گواه اين مطلب است . قرآن مجيد نيز دربارهء نماز و روزه مىگويد : «
« وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ »
؛ اين كار ( استعانت به نماز و روزه ) كار مشكلى است ، جز براى خاشعان » « 2 » .
سؤال : در تفسير امر به معروف و نهى از منكر گفته مىشود معروف به معناى شناخته شده است ؛ زيرا نيكىها با روح انسان آشناست و منكر به معناى ناشناخته است ؛ چرا كه روح انسان با بدىها ناآشناست . آيا اين تفسير مشهور با آن چه در عبارت ياد شده نقل شده منافات ندارد ؟
با كمى دقت روشن مىشود منافاتى در ميان نيست ؛ زيرا شناخته بودن نيكىها و ناشناخته بودن بدىها از نظر درك كلى با جاذبههاى گناه و دافعههاى اطاعت منافاتى ندارد ؛ مثلا همهء ما از علم ، لذت مىبريم و از جهل متنفريم ؛ ولى تحصيل علم مشكلات زيادى دارد كه گاه افرادى از آن چشم مىپوشند و در تنبلى آسايشى است كه گاه افرادى به سوى آن جذب مىشوند .
هامش
( 1 ) اصول كافى ، جلد 2 ، صفحهء 83 .
( 2 ) بقره ، آيهء 45 .