شرح و تفسير بهشت در ناراحتىها و جهنم در شهوات پيچيده شده است
امام عليه السّلام در آغاز اين خطبه مردم جهان را مخاطب ساخته ، مىفرمايد : « از آن چه خداوند بيان فرموده ، بهره گيريد و از مواعظ و اندرزهاى او پند پذيريد و نصايح او را ( با جان و دل ) قبول كنيد » ( انتفعوا ببيان اللّه ، و اتّعظوا بمواعظ اللّه ، و اقبلوا نصيحة اللّه ) .
ممكن است بگوييم كه هر سه جمله ، يك حقيقت را با عبارات مختلف بيان مىكند ؛ ولى اين احتمال نيز وجود دارد كه هر يك از اين جملههاى سه گانه به مطلب تازهاى اشاره مىكند . در مرحله نخست ، مردم را به بهرهگيرى از بيانات الهى دستور مىدهد كه اشاره به اوامر و نواهى است و در مرحله دوّم از مواعظ الهى يعنى تشويق و ترغيبها و بشارت و انذارهايى كه انگيزه اطاعت و ترك عصيان است ، سخن مىگويد . بخش سوّم ، مرحلهء خير خواهى است كه مصالح و بركات اطاعت و ترك معصيت را - كه عايد مطيعان مىگردد - بيان مىكند ؛ به اين ترتيب ، مراحل سه گانهاى براى پيمودن مسير قرب الى اللّه بيان شده است .
جالب توجّه اين كه در هر سه جمله ، واژهء اللّه تكرار شده ؛ در حالى كه ممكن بود در دو جمله از ضمير استفاده شود و اين براى بيان اهمّيّت مواعظ و نصايح الهى است كه مردم با شنيدن نام مبارك پروردگار ، به مواعظ و نصايح او اهمّيّت بيشترى مىدهند .
در ادامهء اين سخن ، امام عليه السّلام به دليل و برهانى متوسّل مىشود و مىفرمايد : « چه اين كه خداوند با دليلهاى روشن ، راه عذر را به روى شما بسته و حجّت را تمام كرده است .
اعمالى را كه دوست دارد و آن چه را از آن ناخوش دارد براى شما تبيين نموده است تا از آنها تبعيّت كنيد و از اينها دورى گزينيد » ( فإنّ اللّه قد أعذر إليكم بالجليّة ، و اتّخذ عليكم الحجّة ، و بيّن لكم محابّه « 1 » من الأعمال ، و مكارهه منها ، لتتّبعوا هذه ،
هامش
( 1 ) « محابّ » جمع « محبّ » ( از مادهء حبّ ) به معناى محبوب و امر دوست داشتنى است .