رفت ! ! » . « 1 » آرى ، اين منطق كسانى است كه قوانين مسلّم عقلى را به رسميت نشناسند و ترجيح مرجوح را بر راجح قبيح نشمرند ؛ حال آن كه قبح و زشتى آن بر همه روشن است ؛ ولى تعصبهاى كور و كر ، گاه مانع از پذيرش واقعيتهاى مسلّم مىشود .
و در ادامهء اين سخن مىافزايد : « ( هنگامى كه چنين فردى برگزيده شد ) هرگاه آشوبگرى به آشوب و فتنه انگيزى برخيزد از او خواسته مىشود كه به سوى حق باز گردد و اگر امتناع ورزد با او نبرد مىشود ( تا حق را بپذيرد ) » ( فإن شغب « 2 » شاغب استعتب « 3 » ، فإن أبى قوتل ) .
قرآن مجيد نيز مىفرمايد : «
« وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلى أَمْرِ اللَّهِ »
؛ هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پردازند آنها را آشتى دهيد و اگر يكى از آن دو بر ديگرى تجاوز كند با گروه متجاوز پيكار كنيد تا به فرمان خدا باز گردد » . « 4 » آن گاه امام عليه السّلام به پاسخ بهانه ديگرى از بهانه جويان مىپردازد و آن اين كه : گروهى از مخالفان ، مانند معاويه و عمرو بن عاص و طلحه و زبير يا مانند آنها كه گفتند : امامت و خلافت در صورتى براى كسى مسلّم مىشود كه عموم مردم آن را بپذيرند . بنابر اين بيعت اهل مدينه و اطراف آن با على عليه السّلام به تنهايى كافى نيست .
امام عليه السّلام در پاسخ مىفرمايد : « به جانم سوگند ! اگر قرار باشد امامت و خلافت جز با
هامش
( 1 ) جلد 9 ، صفحهء 328 .
( 2 ) « شغب » از مادهء « شغب » ( بر وزن شرق ) به معناى فتنهانگيزى و ايجاد شرّ و فساد گرفته شده است .
( 3 ) « استعتب » از مادهء « عتب » و « عتاب » به معناى ملامت و سرزنش كردن به قصد بازگشت به سوى حق گرفته شده است و هنگامى كه اين واژه در باب استفعال به كار رود ، به معناى « استرضاء » و طلب پذيرش حق مىآيد .
( 4 ) حجرات ، آيهء 9 .