من با دو كس پيكار خواهم كرد : نخست آن كس كه چيزى را ادعا كند كه حق او نيست و ديگر ، كسى كه از دادن حقى كه بر اوست ، امتناع ورزد .
شرح و تفسير شايستهترين فرد براى زعامت مردم
همان گونه كه ذكر شد امير مؤمنان ، على عليه السّلام اين خطبه را با بيان بخشى از ويژگىهاى پيامبر خداوند صلّى اللّه عليه و آله شروع مىكند و روى چهار ويژگى انگشت مىگذارد ؛ مىفرمايد : « او ( پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله ) امين وحى خدا بود ، و خاتم پيامبران و بشارت دهندهء به رحمت و بيم دهندهء از كيفرش » ( أمين وحيه ، و خاتم رسله ، و بشير رحمته و نذير نقمته ) .
در واقع تمام برنامههاى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در اين چهار وصف خلاصه شده است ؛ چرا كه نخستين برنامهء آن حضرت ، دريافت وحى الهى و رساندن آن به بندگان خدا با نهايت امانت است و ديگر برنامهريزى براى آيينى جاويدان و تا پايان دنيا ، سپس ايجاد انگيزه براى اطاعت فرمان خدا از طريق بشارت به رحمت و بيم دادن به عذاب و كيفر او .
اين صفات چهار گانه در آيات مختلف قرآن تأكيد شده و بعضى از آنها مانند بشير و نذير بودن پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله بارها اشاره شده است .
* * * سپس امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن به سراغ شرايط امام و خليفهء مردم مىرود و آن را عمدتا در دو چيز خلاصه مىفرمايد : « اى مردم ، سزاوارترين كس براى خلافت ، تواناترين افراد بر اين امر و داناترينشان به فرمان خداست » ( أيّها النّاس ، إنّ أحقّ النّاس بهذا الأمر أقواهم عليه ، و أعلمهم بامر اللّه فيه ) .
در حقيقت ، امام عليه السّلام به دو ركن اساسى كه يكى جنبهء علمى دارد و ديگر جنبهء عملى اشاره كرده است ؛ از نظر علمى بايد از همه آگاهتر باشد و از نظر عملى در امر مديريت از همه قوىتر . بسيارند كسانى كه عالمند ، ولى مدير نيستند و يا مديرند و عالم نيستند و تا