عثمان بن حنيف را صادر كرد ؛ ولى عثمان فرياد زد كه اگر مرا بكشيد برادرم ( فرماندار مدينه ) انتقام خون مرا از خاندان شما خواهد گرفت . آنها از اين ماجرا ترسيدند و عثمان را رها كردند . سپس عايشه به زبير پيغام داد كه تمام « سبابجه » را به قتل برساند . او نيز آنها را هفتاد نفر بودند مانند گوسفند سر بريد و اين كار به دست فرزندش عبد اللّه انجام گرفت . بعضى از مورخان مانند « ابو مخنف » گفتهاند : « آنها چهار صد نفر بودند و طلحه و زبير پيمانى را كه با عثمان بن حنيف بسته بودند - كه متعرّض كسى نشوند - شكستند و « سبابجه » اوّلين گروهى بودند كه در اسلام با شكنجه كشته شدند » . « 1 » امام عليه السّلام در جملهء « فقتلوا طائفة صبرا ، و طائفة غدرا » اشاره به همين داستان مىكند كه گروهى را با شكنجه كشتند و گروهى را با پيمان شكنى .
سپس امام عليه السّلام در يك نتيجه گيرى روشن چنين مىفرمايد : « به خدا سوگند ! اگر آنها فقط به يك نفر دست مىيافتند و او را عمدا و بدون گناه مىكشتند ، قتل همهء آن لشكر براى من حلال بود ؛ چرا كه آنها حضور داشتند و مخالفت نكردند و از او نه با زبان دفاع كردند و نه با دست ( و به اين ترتيب ، هم دست مفسدان فى الارض بودند ) چه رسد به اين كه آنها گروه بسيارى از مسلمانان را به تعداد همراهانشان كه با آنها وارد بصره شدند به قتل رساندند ! » ( فو اللّه لو لم يصيبوا من المسلمين إلّا رجلا واحدا معتمدين لقتله ، بلا جرم جرّه ، لحلّ لي قتل ذلك الجيش كلّه ، إذ حضروه فلم ينكروا ، و لم يدفعوا عنه بلسان و لا بيد . دع ما أنّهم قد قتلوا من المسلمين مثل العدّة الّتي دخلوا بها عليهم ! ) .
* * * در اين جا پرسش و پاسخى از سوى شارحان نهج البلاغه مطرح شده كه ذكر آن براى تكميل بحث ياد شده ضرورى به نظر مىرسد :
هامش
( 1 ) شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، جلد 9 ، صفحهء 320 و 321 .