رواياتى است كه در قسمت نكتهها خواهد آمد .
از آن جا كه شاهد مفهوم تقوا براى بعضى پيچيده به نظر برسد ، امام عليه السّلام در پايان خطبه جملههايى مىگويد كه حقيقت تقوا در آن به وضوح ديده مىشود ؛ مىفرمايد :
« خدا را اطاعت كنيد و از عصيان او بپرهيزيد . هنگامى كه امر نيكى را مشاهده كرديد ، آن را در اختيار بگيريد و هنگامى كه شر و بدى را يافتيد ، از آن رويگردان شويد ! » ( أطيعوا اللّه و لا تعصوه ، و إذا رأيتم الخير فخذوا به ، و إذا رأيتم الشّرّ فأعرضوا عنه ) .
جالب اين كه آغاز و پايان اين خطبه در مورد خير و شرّ هماهنگ است ؛ چرا كه در آغاز خطبه نيز طريق يافتن خير و شرّ را كه همان رجوع به قرآن مجيد است ، بيان فرمود .
نكته حفظ محيط زيست و حمايت از حيوانات در اسلام
به دليل آن كه صنايع كنونى با تمام فوايد و بركاتى كه براى نوع بشر دارد ، محيط زيست را به شدّت آلوده و تخريب مىكند و به دنبال تخريب محيط زيست ، انواع جان داران در خطر نابودى قرار مىگيرند و اگر از سلاحهاى وحشتناك كنونى مخصوصا سلاحهاى كشتار جمعى استفاده گردد اين تخريب ، وسيعتر و وحشتناكتر است ، دنياى كنونى به اين فكر افتاده است كه براى حفظ محيط زيست و نسل حيوانات به پا خيزد و پيش از آن كه فاجعهاى در كرهء خاكى ما رخ دهد ، چارهاى بينديشد .
گرچه مطامع جهان خواران و پول پرستى سرمايهدارانى كه جز به افزايش ثروت خود نمىانديشند ، اين مسأله را با مشكلات فراوانى مواجه كرده و كارآيى گروههاى حفظ محيط زيست و حمايت از انواع حيوانات را به حدّاقل رسانده و معلوم نيست نسلهاى آينده به چه سرنوشتى گرفتار خواهند شد .
ولى پيشوايان اسلام از هزار سال پيش و بيشتر بر اين موضوع تأكيد كردهاند كه يك نمونهء آن سخنان صريح مولا أمير المؤمنين عليه السّلام در خطبه ياد شده است كه با صراحت