شرح و تفسير وظيفهء شما در اين فتنه
بعضى از شارحان نهج البلاغه چنين پنداشتهاند كه اين بخش از خطبه ، ارتباط خاصى با بخشهاى سابق خطبه ندارد و مرحوم سيّد رضى طبق روش گزينشى خود آن را انتخاب كرده و قسمتهايى را كه قبل از آن بوده ذكر نكرده است ؛ در حالى كه رابطهء نزديكى ميان اين بخش و بخشهاى گذشته ديده مىشود ، زيرا در بخشهاى پيشين ويژگىهاى فتنههايى كه در برابر مردم در آينده وجود داشته است ، بيان شده و در اين بخش ، نتيجهء آن فتنهها و سپس وظيفهء مردم در برابر آن بيان مىشود .
نخست مىگويد : « مردم ( در آن زمان ) يا كشته مىشوند و خونشان به هدر مىرود و يا ترسان هستند ( و به گوشهاى پناه مىبرند ) و طالب امانند » ( بين قتيل مطلول « 1 » ، و خائف مستجير ) .
و در ادامهء اين سخن مىافزايد : « فتنهگران مردم را با سوگندها و تظاهر به ايمان فريب مىدهند » ( يختلون « 2 » به عقد الأيمان و بغرور الإيمان ) .
آرى ! فتنهگر براى پيشبرد اهداف شيطانى خود از هر وسيلهاى استفاده مىكند ، كشتن و در هم كوبيدن و در صورت لزوم ، تظاهر به ايمان كردن و امان نامه براى افراد نوشتن و بعد همه را به دست فراموشى سپردن .
سپس امام عليه السّلام به بخشى از وظايف مردم در اين فتنهها و آشوبهاى سخت اشاره كرده و دستورات پنجگانهاى براى پيروان حق بيان مىكنند . نخست مىفرمايد : « سعى كنيد شما پرچمهاى فتنهها و نشانههاى بدعت نباشيد » ( فلا تكونوا أنصاب الفتن ، و
هامش
( 1 ) « مطلول » كسى است كه خون او به هدر رفته است و از مادهء « طل » ( بر وزن حل ) به معناى به هدر رفتن خون است .
( 2 ) « يختلون » يعنى خدعه و نيرنگ مىزنند و از مادهء « ختل » ( بر وزن قتل ) به معناى نيرنگ زدن است .