زمام امور را به دست گيرند ، رشتههاى ايمان و يقين گسسته مىشود و جان و مال و نواميس مردم به خطر مىافتد .
سرانجام ، امام عليه السّلام در بيان آخرين ويژگىهاى اين فتنهء عظيم چنين مىفرمايد :
« فتنهاى است بسيار پر رعد و برق و هر انسانى را به مشقت مىاندازد ؛ پيوندهاى خويشاوندى در آن قطع مىگردد و به خاطر آن از اسلام جدايى حاصل مىشود ( آن فتنه چنان شديد است كه ) سالمهاى آن بيمار و كوچ كنندگانش مقيمند » ( مرعاد مبراق « 1 » ، كاشفة عن ساق ! تقطع فيها الأرحام ، و يفارق عليها الإسلام ! بريّها سقيم ، و ظاعنها مقيم ! ) .
توصيف به « پر رعد و برق » كنايه از شدت وحشتناك بودن اين فتنه است ؛ چرا كه اين تعبير ، غالبا به همين معنا به كار مىرود ؛ ولى بعضى از شارحان آن را اشاره به صداى ضربات شمشيرها و برق آنها دانستهاند ؛ اما معناى اول مناسبتر است .
تعبير به « كاشفة عن ساق » ( ساق پا را برهنه مىكنند ) كنايه از شدت مشقت آن است ، زيرا هنگامى كه انسان مىخواهد كار پر مشقتى را انجام دهد آستينها و پاچهها را بالا مىزند و دامنها را به كمر مىبندد .
تعبير به « قطع رحم » اشاره به اين است كه سردمداران فتنه نه برادر مىشناسند ، نه پدر و نه مادر ؛ هر كس بر خلاف خواستههاى نامشروع آنها گام بردارد از دم شمشير مىگذرانند و طبيعى است كه در چنين شرايطى تعليمات اسلام به كلى كنار مىرود .
تعبير « بريها سقيم و ظاعنها مقيم » كه اشاره به اين است كه حتى كسانى كه فكر مىكنند از آسيبهاى اين فتنه بر كنارند باز هم گوشهاى از دامانشان را مىگيرد و آنها كه گمان مىكنند مىتوانند از آن فرار كنند باز در آن مىافتند ، فتنهاى است فراگير كه كمتر كسى از آن رهايى مىيابد .
هامش
( 1 ) « مرعاد » از مادهء « رعد » به معناى شىء پر سر و صدا است و « مبراق » از مادهء « برق » به معناى شىء « برّاق » و خيره كننده است .