مىتوانند زنده بمانند و مانند آنها كه هر يك ، شگفتىهايى دارند كه عقل انديشمندان را حيران مىسازد . آن چه در جملههاى پيشين ذكر شد ، تقسيمى بود كه امام عليه السّلام براى آنها از نظر محل سكونت بيان فرمود ، سپس امام عليه السّلام اشاره به تقسيم ديگرى - از نظر چگونگى بالها و طرز پرواز آنان - كرده ، مىفرمايد : « آنها داراى بالهاى مختلف و شكلهاى گوناگوناند ؛ آنها كه زمامشان در دست پروردگار است و در مسيرى كه تعيين فرموده در حركتند و به وسيلهء بالهاى خويش در دل فراخناى هواى گسترده و در فضاى پهناور به پرواز در مىآيند » ( من ذات أجنحة مختلفة ، و هيئات متباينة ، مصرّفة « 1 » في زمام التّسخير ، و مرفرفة « 2 » بأجنحتها في مخارق « 3 » الجوّ المنفسح « 4 » ، و الفضاء المنفرج ) .
اين همان چيزى است كه در قرآن مجيد در آيات متعدد از جمله در سورهء نحل به آن اشاره فرموده : «
« أَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّراتٍ فِي جَوِّ السَّماءِ ما يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ »
؛ آيا آنها به پرندگانى كه بر بلنداى آسمانها نگه داشته شدهاند نظر نفيكندند ؟ هيچ كس جز خدا آنها را نگاه نمىدارد . در اين امر نشانههايى از عظمت و قدرت خداست ، براى كسانى كه ايمان مىآورند » . « 5 » امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن به سراغ تقسيم سوّم و چهارمى براى پرندگان مىرود و آنها را به پرندگان داراى اشكال مختلف شگفتآور و سپس پرندگان سنگين وزن كه
هامش
( 1 ) « مصرّفه » از مادهء « صرف » ( بر وزن حرف ) به معناى تغيير دادن است و « مصرّفه » به معناى انواع اشكال متنوع مىآيد .
( 2 ) « مرفوفه » از مادهء « رفرفه » به معناى بال و پر زدن است و « مرفوفه » به معناى پارچههاى زيبا و رنگارنگ نيز ذكر شده است و در خطبهء مزبور به همان معناى اوّل است .
( 3 ) « مخارق » جمع « مخرق » ( بر وزن مشرب ) به معناى قلات و بيابان گسترده است .
( 4 ) « منفسح » به معناى گسترده از مادهء « فسح » ( بر وزن مسلح ) به معناى گستردن نقل شده است .
( 5 ) نحل ، آيهء 79 .