بريدگى درّهها و قلّه كوهها مسكن داد ؛ پرندگانى كه داراى بالهاى مختلف و شكلهاى گوناگوناند ؛ آنها كه زمامشان در دست پروردگار است و در مسيرى كه تعيين فرموده در حركتند و به وسيلهء بالهاى خويش در فراخناى هواى گسترده و در فضاى پهناور به پرواز در مىآيند .
خدا آنها را با اشكال شگفتآورى از نظر صورت ظاهر پديد آورد و پيكرشان را با استخوانهاى به هم پيوسته كه پوشيده ( از گوشت ) شده تركيب نمود ؛ بعضى را به سبب سنگينى جسمشان از اين كه به آسانى در هوا پرواز كنند بازداشت و چنان قرار داد كه بتوانند ( در نزديكى زمين ) بال و پر بزنند ( ولى به سبك و زنان اجازه داد در اوج آسمان به پرواز در آيند ) با قدرت دقيق و آفرينش لطيف خويش ، پرندگان را به رنگهاى گوناگونى رنگ آميزى كرد . بعضى تنها يك رنگ دارند بى آن كه رنگ ديگرى با آن مخلوط باشد و بعضى آنها تمام بدنشان يك رنگ دارد ؛ جز طوقى كه رنگ ديگر بر دور گردنشان است .
شرح و تفسير آفرينش انواع پرندگان
مهمترين اصول اعتقادى ما معرفة اللّه است كه بخش عظيمى از قرآن مجيد را تشكيل مىدهد هدف نهايى اين خطبه نيز همين است . به طور مسلّم اگر پايههاى معرفت و عشق به خدا محكم شود ، اعمال و رفتار انسان اصلاح مىشود .
امام عليه السّلام در اين خطبه ، شگفتىهاى آفرينش را كه از وجود خدا ، علم و قدرت بىپايان او حكايت مىكند ، بيان مىفرمايد ؛ به ويژه دست ما را مىگيرد و در جهان پرندگان به پرواز در مىآورد و بخش مهمى از عجايب خلقت آنها را بازگو مىكند ؛ سپس ما را به دنياى شگفتانگيز طاووس مىبرد و با چنان فصاحت و بلاغتى شگفتىهاى آن را بيان مىكند كه عقل ، حيران مىماند ولى اختيار ، زبان را به حمد و تسبيح خالق اين موجودات به گردش در مىآورد .